Cách cải cách chính phủ định hình lại doanh nghiệp và đầu tư nước ngoài tại Việt NamCải cách chính phủ đang diễn ra của Việt Nam dự kiến sẽ định hình lại đáng kể môi trường kinh doanh và bối cảnh đầu tư nước ngoài của đất nước. Trong khi các cải cách nhằm cải thiện hiệu quả hành chính và tính minh bạch trong dài hạn, chúng cũng tạo ra sự không chắc chắn trong ngắn hạn mà các nhà đầu tư và doanh nghiệp phải cẩn thận điều hướng.
Thách thức ngắn hạn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài (Thời kỳ chuyển tiếp)
Sự không chắc chắn về “cánh cửa đúng” cho các thủ tục
Khi các năng lực được chuyển giao từ các bộ cũ sang các “siêu bộ” mới, hoặc từ cấp huyện sang cấp tỉnh/xã, các doanh nghiệp có thể không ngay lập tức biết cơ quan nào chịu trách nhiệm cho một giấy phép hoặc phê duyệt cụ thể. Điều này có thể kéo dài thời gian xử lý cho các thủ tục đầu tư và kinh doanh.
Vấn đề này đặc biệt liên quan đến các nhà đầu tư hoạt động trong các lĩnh vực được quản lý, nơi mà các phê duyệt diễn ra theo trình tự thay vì song song. Nếu một bước trong quy trình bị trì hoãn do sự không chắc chắn về năng lực, toàn bộ thời gian dự án có thể bị ảnh hưởng, ngay cả khi các phê duyệt khác đã sẵn sàng để tiến hành.
Giai đoạn “chế độ kép” trong các quy định pháp lý
Trong thời kỳ chuyển tiếp, các doanh nghiệp có thể phải theo dõi cả quy định cũ và mới song song, làm tăng độ phức tạp về pháp lý và tuân thủ cho đến khi khung pháp lý ổn định.
Tâm lý “chơi an toàn” trong số các quan chức xử lý hồ sơ
Khi các quan chức quá thận trọng trong việc ký duyệt các quyết định, các nhà đầu tư và nhà ngoại giao kỳ vọng vào những rủi ro ngắn hạn về “tê liệt” và trì hoãn phê duyệt, ngay cả khi chính phủ khẳng định sẽ không cản trở các phê duyệt dự án. 
Trong ngắn hạn, các FDI có thể mong đợi các phê duyệt chậm hơn và ít dự đoán hơn trong một số lĩnh vực trong khi các trách nhiệm đang được phân bổ lại.
Triển vọng trung hạn (Sau năm 2027)
Tuy nhiên, trong trung hạn, tức là sau khoảng năm 2027, cải cách sẽ góp phần vào nỗ lực rộng lớn hơn nhằm nâng cao khí hậu kinh doanh và thu hút đầu tư. Trong trung hạn, nếu thành công, các cải cách nên rút ngắn thời gian cấp phép, giảm chồng chéo và tăng cường tính minh bạch, cải thiện sức hấp dẫn tổng thể của Việt Nam so với các đối thủ trong khu vực.
Các lĩnh vực bị ảnh hưởng nhiều nhất
Các lĩnh vực nhạy cảm về an ninh hơn (năng lượng, cơ sở hạ tầng quan trọng, viễn thông, dữ liệu, các dự án FDI quy mô lớn) sẽ phải đối mặt với việc sàng lọc chặt chẽ và phức tạp hơn, từ đó làm tăng thời gian và tài liệu cần thiết cho các phê duyệt dự án
Các lĩnh vực sử dụng nhiều đất và xây dựng sẽ trải qua sự tiếp xúc lớn nhất với cách mà kiến trúc môi trường xây dựng quy hoạch mới hoạt động. Nếu các siêu bộ phối hợp tốt, các lĩnh vực này sẽ được hưởng lợi lớn, nhưng nếu không, các lĩnh vực này sẽ làm chậm lại các dự án như vậy.
Các lĩnh vực dịch vụ công và PPP sẽ phải điều hướng một bản đồ đối tác công đã thay đổi khi các đơn vị dịch vụ được tổ chức lại.
Hơn nữa, các lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào trình tự hành chính như phát triển bất động sản, cơ sở hạ tầng và các dự án sản xuất liên quan đến chuyển đổi đất đai có khả năng nhạy cảm hơn với tốc độ mà các chuỗi quyền lực mới trở nên hoạt động.
Chiến lược của nhà đầu tư
Nếu các siêu bộ của Việt Nam cung cấp quản lý nhanh hơn, rõ ràng hơn và phối hợp tốt hơn, Việt Nam có thể củng cố vị thế FDI của mình trong ASEAN. Mặt khác, nếu việc tổ chức lại dẫn đến trì hoãn kéo dài, sàng lọc an ninh không minh bạch và thực hiện không nhất quán, các doanh nghiệp và nhà đầu tư FDI có thể thực hiện những điều chỉnh sau trong chiến lược của họ:
Cập nhật Bản đồ Quan hệ Chính phủ (GR Mapping)
Hệ thống remap tất cả các đối tác trung ương và địa phương dựa trên cấu trúc mới (14 bộ, ba cơ quan cấp bộ và các tỉnh/huyện đã được tổ chức lại).
Xác định cơ quan chính cho mỗi thủ tục lớn như đăng ký đầu tư, phân bổ đất, giấy phép xây dựng, phê duyệt môi trường, giấy phép ngành, thuế và hải quan theo các sắp xếp siêu bộ mới.
Điều chỉnh Kỳ vọng về Thời gian và Chi phí Tuân thủ (2025–2027)
Xây dựng thời gian dự phòng vào kế hoạch dự án cho các thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng và thuế trong giai đoạn chuyển tiếp. Reuters lưu ý rằng các nhà đầu tư và quan chức kỳ vọng một số trì hoãn ngắn hạn và rủi ro “tê liệt”, ngay cả khi chính phủ cam kết không làm chậm phê duyệt. 
Đưa vào các điều khoản thay đổi luật và thay đổi quyền hạn vào hợp đồng và thỏa thuận liên doanh để chia sẻ rủi ro phát sinh từ việc chuyển giao năng lực và cải cách quy định.
Tăng cường Tuân thủ và Tài liệu An ninh/Dữ liệu
Đối với các dự án trong các lĩnh vực nhạy cảm về an ninh, chuẩn bị tài liệu vững chắc về cấu trúc sở hữu, nguồn vốn, luồng dữ liệu và an ninh mạng phù hợp với các quy định về an ninh và quản lý dữ liệu đang phát triển của Việt Nam.
Liên hệ sớm với các cơ quan liên quan (bao gồm cả các cơ quan an ninh khi cần thiết) để hiểu kỳ vọng về sàng lọc an ninh và giảm bất ngờ trong quy trình phê duyệt.
Đa dạng hóa Địa điểm và Mô hình Đầu tư
Theo dõi chặt chẽ việc tổ chức lại các đơn vị cấp tỉnh, thay đổi trong các chế độ ưu đãi địa phương và các ưu tiên cơ sở hạ tầng mới. Tránh tập trung tất cả tài sản trong một khu vực pháp lý, để giảm thiểu rủi ro chính sách địa phương. 
Khám phá các mô hình đầu tư linh hoạt, chẳng hạn như liên doanh với các đối tác địa phương uy tín hoặc đầu tư theo giai đoạn, có thể được điều chỉnh khi khung quy định ổn định.
Sự tham gia của nước ngoài trong các lĩnh vực chiến lược
Khung sàng lọc an ninh đang nổi lên của Việt Nam tập trung vào một dự thảo nghị định mới của Bộ Công an (MPS) sẽ mở rộng đáng kể quyền hạn của cảnh sát đối với các dự án đầu tư. Theo Reuters, dự thảo nghị định sẽ yêu cầu sự phê duyệt của cảnh sát cho các dự án đầu tư trong các lĩnh vực quan trọng như năng lượng, viễn thông, xây dựng, cảng, sân bay, khu công nghiệp, mỏ dầu, và thậm chí cả khu nghỉ dưỡng golf. 
An ninh trở thành một “cánh cổng” chính thức cho FDI trong các ngành công nghiệp chủ chốt
Các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng, cơ sở hạ tầng lớn, viễn thông, dịch vụ dữ liệu, khu kinh tế đặc biệt, khu công nghiệp, và sân bay/cảng sẽ phải chịu thêm một lớp kiểm tra an ninh bên cạnh các quy định đầu tư, đất đai và ngành hiện có.
Điều này có thể ảnh hưởng đến cả các dự án greenfield và các giao dịch M&A lớn, đặc biệt là khi quyền sở hữu, công nghệ hoặc luồng dữ liệu được coi là nhạy cảm.
FDI chọn lọc hơn – ưu tiên cho các đối tác “đáng tin cậy”
Vai trò mở rộng của MPS có thể ưu tiên các nhà đầu tư từ các quốc gia có mối quan hệ chính trị và an ninh mạnh mẽ với Việt Nam, hoặc những người sẵn sàng chấp nhận việc tiết lộ nghiêm ngặt về cấu trúc sở hữu, tài trợ và thực tiễn xử lý dữ liệu.
Ngược lại, các nhà đầu tư từ các khu vực được coi là nhạy cảm về chính trị có thể gặp khó khăn hơn trong việc gia nhập hoặc mở rộng trong các lĩnh vực này, ngay cả khi họ đáp ứng các tiêu chí thương mại.
Chi phí tuân thủ cao hơn và thời gian dẫn dài hơn
Việc kiểm tra an ninh kỹ lưỡng chắc chắn có nghĩa là nhiều tài liệu hơn, nhiều câu hỏi hơn và có thể thời gian dài hơn, đặc biệt là trong giai đoạn đầu khi các quy trình và ngưỡng vẫn đang được thử nghiệm.
Cần có sự thực hiện minh bạch, dựa trên quy tắc
Nếu các tiêu chí về rủi ro an ninh được công bố, tiêu chuẩn hóa và áp dụng một cách nhất quán, cải cách có thể được coi là một bước tiến tới việc sàng lọc đầu tư dựa trên quy tắc tương tự như các chế độ xem xét FDI ở các quốc gia OECD.
Nếu ngược lại, hệ thống vẫn mờ ám hoặc tùy ý, các nhà đầu tư nước ngoài có thể tính thêm rủi ro chính trị-quy định hoặc chuyển các dự án nhạy cảm sang các thị trường ASEAN khác.
Phân phối rủi ro quy định đang thay đổi
Một hệ quả cấu trúc khác của cải cách là sự chuyển dịch dần dần trong cách rủi ro quy định được phân phối. Thay vì được phân tán qua nhiều tầng hành chính, rủi ro ngày càng tập trung tại ít điểm quyết định hơn.
Đối với các nhà đầu tư nước ngoài, điều này có nghĩa là trong khi các quy trình có thể cuối cùng trở nên ngắn hơn, mỗi phê duyệt cá nhân có thể mang lại trọng lượng pháp lý và thực tiễn lớn hơn, làm cho việc thẩm định và lập bản đồ quyền hạn ở giai đoạn đầu trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Kết luận
Tổng thể, cải cách chính phủ của Việt Nam trình bày một động lực chuyển tiếp điển hình: sự không chắc chắn ngắn hạn tiếp theo là tiềm năng lợi ích dài hạn. Các nhà đầu tư chủ động thích ứng với cấu trúc hành chính và môi trường quy định mới sẽ được định vị tốt hơn để hưởng lợi từ việc cải thiện quản trị và một khí hậu đầu tư minh bạch hơn.
Đọc thêm: Nghị định số 236/2025/NĐ-CP: Khung toàn diện của Việt Nam để thực hiện thuế tối thiểu toàn cầu
