Nhìn lại chính sách thu hút FDI hiệu quả của Singapore, đã khiến nhiều doanh nghiệp chọn Singapore là điểm đến hấp dẫn để đầu tư. Từ đó, một số kinh nghiệm và giải pháp tham khảo có thể được rút ra cho Việt Nam.
Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2020, Singapore đã thu hút khoảng 14,3 tỷ SGD
Một nghiên cứu gần đây của OECD cho thấy hoạt động FDI toàn cầu ước tính sẽ giảm khoảng 30% trong năm nay. Sự sụt giảm này đặc biệt rõ rệt trong các lĩnh vực nông nghiệp và sản xuất so với lĩnh vực dịch vụ hoặc trong các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D).
Nhờ vào môi trường kinh doanh thuận lợi, đây sẽ là yếu tố giúp Singapore thu hút thêm nhiều vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ.
Chỉ trong nửa đầu năm 2020, Singapore đã thu hút khoảng 14,3 tỷ S$ trong các khoản đầu tư tài sản cố định – tương đương 95% tổng vốn đầu tư cam kết cho cả năm 2019. Singapore đã thu hút 15,2 tỷ S$ trong năm 2019, là tỷ lệ cao nhất trong 7 năm qua.
Ông Kiren Kumar, Phó Chủ tịch Điều hành của Cơ quan Phát triển Kinh tế Singapore, cho biết nhờ vào môi trường kinh doanh thân thiện, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật và các mối liên kết sâu sắc, Singapore tiếp tục là trung tâm cho nhiều công ty nước ngoài tăng cường đầu tư và hoạt động.
Ông Kiren cho biết, một số công ty đã công bố sẽ đầu tư vào Singapore trong năm nay bao gồm Paypal, Rakuten, Kajima, Johnson Controls, Twitter và Zoom. Công ty công nghệ bảo hiểm Descartes Underwriting có trụ sở tại Pháp cũng đang có kế hoạch mở văn phòng tại Singapore, sau khi đã huy động được 25,3 triệu S$.
Các chính sách thu hút FDI đặc biệt hiệu quả của Singapore
1. Không phân biệt đối xử với đầu tư nước ngoài:
Mặc dù không có luật cụ thể về đầu tư, Singapore là một trong những quốc gia thành công nhất trong ASEAN trong việc thu hút đầu tư nước ngoài đủ tiêu chuẩn. Thay vì ban hành một luật cụ thể, hoạt động đầu tư tại Singapore được điều chỉnh bởi các luật chung, chẳng hạn như luật hợp đồng chung, luật doanh nghiệp và các luật theo ngành. Nói chung, không có sự phân biệt giữa đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt được quy định bởi các luật cụ thể.
Singapore hạn chế đầu tư nước ngoài trong một số lĩnh vực như viễn thông, truyền thông, ngân hàng và quyền sở hữu đất đai. Các hạn chế đối với đầu tư nước ngoài được quy định trong luật ngành liên quan. Ví dụ, Luật Báo chí và In ấn hạn chế quyền kiểm soát của nước ngoài đối với các công ty báo chí. Trên thực tế, các hạn chế đối với đầu tư nước ngoài được thực hiện bởi các cơ quan quản lý liên quan. Ví dụ, Cơ quan Tiền tệ Singapore quy định đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực ngân hàng thông qua hệ thống cấp phép, được thiết lập theo Điều 7 của Luật Ngân hàng.
Singapore cũng đã triển khai một loạt các sáng kiến khuyến khích đầu tư cho tất cả các nhà đầu tư, không chỉ riêng các nhà đầu tư nước ngoài. Ví dụ, Chương 10 của Luật Khuyến khích Mở rộng Kinh tế cho phép khấu trừ thuế cho các chi phí vốn trong dự án được phê duyệt. Ưu đãi này bao gồm việc chỉ định các khoản đầu tư là dự án được phê duyệt, được quản lý bởi Cơ quan Phát triển Kinh tế (EDB) và mở cho cả các công ty trong nước và nước ngoài.
Mặc dù không có luật cụ thể về đầu tư, Singapore là một trong những quốc gia thành công nhất trong ASEAN trong việc thu hút đầu tư nước ngoài đủ tiêu chuẩn. Thay vì ban hành một luật cụ thể, hoạt động đầu tư tại Singapore được điều chỉnh bởi các luật chung, chẳng hạn như luật hợp đồng chung, luật doanh nghiệp và các luật theo ngành. Nói chung, không có sự phân biệt giữa đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt được quy định bởi các luật cụ thể.
2. Sự kết hợp giữa chính sách tài chính và chính sách lao động:
Vào những năm 1960, Singapore lần đầu tiên giới thiệu các ưu đãi thuế như ưu đãi cho các công ty tiên phong, ưu đãi và hỗ trợ đầu tư, và ưu đãi khi các doanh nghiệp đặt trụ sở chính tại Singapore, nhằm thu hút FDI thông qua Luật Khuyến khích Mở rộng Kinh tế. Năm 2010, luật này đã được sửa đổi để tạo điều kiện cho nhiều dịch vụ kỹ thuật và chuyên môn nhằm khuyến khích các ngành nghề trước đây bị hạn chế như ngân hàng, báo chí, in ấn, điện tử và viễn thông.
Vào cuối những năm 1970 và 1980, để có thể cạnh tranh với các nước láng giềng với chi phí thấp, Singapore nhận thấy cần phải chuyển sang các hoạt động sản xuất có giá trị cao và nâng cao kỹ năng của lực lượng lao động. Sự tập trung tiếp tục chuyển dịch vào cuối những năm 1980 và 1990 để thúc đẩy các hoạt động sản xuất có giá trị cao. Từ năm 2000-2010, Singapore tập trung vào việc thúc đẩy đầu tư và tăng trưởng dựa trên đổi mới và tri thức. Dược phẩm và công nghệ sinh học là một trong những lĩnh vực gần đây được quan tâm.
Trong suốt những năm phát triển, Singapore đã xây dựng cơ sở hạ tầng chất lượng cao, môi trường đầu tư ổn định, bối cảnh chính trị ổn định và lực lượng lao động cần cù, kỷ luật, là một trong những nơi thuận lợi nhất trên thế giới cho các hoạt động kinh doanh. Đặc biệt, Singapore nổi tiếng với việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ tốt nhất.
Để giải quyết tình trạng thiếu lao động có tay nghề, các công ty được khuyến khích thuê lao động nước ngoài. Thuế 4% áp dụng cho các nhà tuyển dụng trả lương cho công nhân thấp hơn mức tối thiểu hợp pháp là một cách hiệu quả để buộc các công ty cải thiện kỹ năng của công nhân. Sau các cuộc khủng hoảng năm 1985, mặc dù tỷ lệ thuế này giảm xuống còn 1%, nó vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao kỹ năng của công nhân.
Gần đây, EDB đã áp dụng cách tiếp cận cụm, tập trung vào các công ty hoạt động trong lĩnh vực điện tử – bán dẫn, hóa dầu và chế biến. Cách tiếp cận cụm là một công cụ chính sách công nghiệp để thu hút FDI, đồng thời, tăng cường các liên kết và tác động lan tỏa; phát hiện các khoảng trống và tiềm năng, giúp chính sách của chính phủ giải quyết các nguyên nhân cơ bản của thất bại thị trường và có thể hỗ trợ dịch vụ hoặc chuẩn bị cơ sở hạ tầng cho mục đích sử dụng chung.
3. Cơ quan hành chính xử lý các công việc cực kỳ nhanh chóng:
Trong suốt những năm qua, Singapore nổi tiếng với cơ quan hành chính trơn tru và nhanh chóng, với sự hợp tác hiệu quả giữa các cơ quan liên quan để giúp các doanh nghiệp hoạt động và phát triển dễ dàng. Các doanh nghiệp nước ngoài chỉ cần xin giấy phép hoạt động và đăng ký thành lập, thông qua sự kiểm soát của Cơ quan Kế toán và Quản lý Doanh nghiệp (ACRA), dưới nhiều hình thức như mở công ty con, văn phòng chi nhánh, văn phòng đại diện. Các thủ tục đăng ký rất minh bạch và nhất quán, cũng như chế độ thuế ưu đãi và quan hệ đối tác hiệu quả và sở hữu 100% nước ngoài.
Hơn nữa, chính phủ Singapore cũng tạo điều kiện thuận lợi và dễ dàng cho việc cấp thị thực nhập cảnh và cư trú cho người nước ngoài muốn kinh doanh tại Singapore. Với sự hỗ trợ tối đa của chính phủ thông qua các chương trình và ưu đãi, Singapore được công nhận là nơi dễ dàng nhất để thực hiện kinh doanh cũng như nền kinh tế cạnh tranh nhất trong khu vực.
4. Hệ thống thuế đơn giản và thân thiện:
Một lợi thế khác của Singapore là hệ thống thuế, được coi là “đơn giản và thân thiện với các nhà đầu tư”. Tỷ lệ thuế doanh nghiệp cao nhất chỉ là 17%. Đây là tỷ lệ thuế doanh nghiệp thấp nhất trên thế giới. Ngoài ra, Singapore đã ký kết các hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA) với hơn 70 quốc gia trên thế giới, từ đó đóng góp quan trọng vào việc giảm gánh nặng thuế cho các doanh nghiệp nước ngoài. Mạng lưới DTA mở rộng, kết hợp với việc không đánh thuế trên lợi nhuận vốn và thu nhập cổ tức, đã khiến Singapore trở thành một nơi hấp dẫn cho đầu tư kinh doanh thông qua hình thức hợp tác.
Một công ty bán cổ phần của mình cho các nhà đầu tư mới có thể được thực hiện trong vài giờ ở Singapore, trong khi quá trình đó mất vài tuần ở nhiều quốc gia khác. Vì có hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa hai quốc gia, không có gánh nặng thuế bổ sung, nhưng Singapore chắc chắn không phải là “thiên đường thuế” như một số nơi khác thường xuất hiện nổi bật trong danh sách đầu tư nước ngoài.
5. Hệ thống pháp luật minh bạch, công bằng và vô tư:
Hệ thống pháp luật của Singapore cũng hoạt động rất hiệu quả. Cơ sở pháp lý liên tục được cập nhật và đổi mới để phù hợp với môi trường văn hóa, kinh tế và thương mại hiện tại. Singapore kế thừa hệ thống pháp luật từ Vương quốc Anh và phát triển thành bản sắc riêng của mình, hệ thống pháp luật của Singapore đã được đánh giá cao về hiệu quả và tính nhất quán cho đến nay. Các doanh nghiệp tại Singapore không phải chứng kiến quá trình pháp lý chậm chạp, làm giảm hiệu quả kinh doanh.
Chính phủ Singapore coi cách tiếp cận pháp luật là một giá trị kinh tế cơ bản, hoạt động nhằm nâng cao danh tiếng của Singapore như một trung tâm pháp lý và thương mại hàng đầu ở châu Á. Hệ thống pháp luật thương mại của Singapore được biết đến với sự công bằng và vô tư, khiến quốc đảo Sư tử trở thành lựa chọn tự nhiên cho việc giải quyết tranh chấp, đặc biệt là hòa giải và trọng tài, ở Đông Nam Á. Khung pháp lý của Singapore đã tạo ra một sân chơi công bằng cho các nhà đầu tư nước ngoài, vì không có hạn chế nào đối với quyền sở hữu nước ngoài và không có kiểm soát ngoại hối.
Sức mạnh kinh tế của Singapore nằm ở chế độ thương mại mở, môi trường chính trị và pháp lý ổn định, chính sách kinh tế vĩ mô thận trọng, tỷ lệ thuế cạnh tranh, môi trường quy định minh bạch và khung pháp lý hiệu quả, từ đó Singapore trở thành điểm đến hấp dẫn nhất cho các công ty đa quốc gia trong khu vực.
Những kinh nghiệm nào cho Việt Nam?
Nhìn lại các chính sách hiệu quả của Singapore trong việc thu hút FDI, đã khiến nhiều doanh nghiệp chọn một điểm đến hấp dẫn để đầu tư, để rút ra một vài kinh nghiệm cho Việt Nam.
1. Singapore đã xác định rõ rằng việc thu hút FDI tập trung vào ba lĩnh vực ưu tiên: sản xuất mới, xây dựng và xuất khẩu. Ngoài ra, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng giai đoạn, Singapore lên kế hoạch thu hút FDI vào các ngành phù hợp. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của ngành công nghiệp điện tử và một số công nghệ tiên tiến khác, vốn đầu tư được chi cho các ngành như: sản xuất máy tính, điện tử và bán hàng tiêu dùng, ngành lọc dầu và kỹ thuật khai thác… Để thực hiện chiến lược phát triển công nghiệp hướng tới xuất khẩu, Singapore đã thành lập Cơ quan Phát triển Kinh tế (EDB), là một cơ quan chính phủ độc lập hoạt động theo quy tắc một cửa, nghiên cứu và phát triển, xem xét yêu cầu của nhà đầu tư và hướng tới các ngành công nghiệp chủ chốt quốc gia (ví dụ như sửa chữa tàu, gia công kim loại, hóa chất, thiết bị và linh kiện).
Trong thời gian gần đây, EDB đã áp dụng cách tiếp cận cụm, tập trung vào các công ty tham gia vào lĩnh vực điện tử – bán dẫn, hóa dầu và chế biến. Cách tiếp cận cụm là một công cụ chính sách công nghiệp để thu hút FDI và tăng cường các liên kết và tác động lan tỏa. Để khai thác lợi thế về vị trí địa lý, cũng như khắc phục tình trạng thiếu tài nguyên thiên nhiên, phù hợp với trình độ phát triển cao của nền kinh tế, việc thu hút FDI cũng nhằm tạo ra một hệ thống các ngành dịch vụ để thúc đẩy đầu tư quốc tế.
2. Chính phủ Singapore đã tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Chính phủ Singapore đã công khai tuyên bố rằng họ sẽ không quốc hữu hóa các doanh nghiệp nước ngoài. Ngoài ra, Singapore cũng rất chú trọng đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho các hoạt động sản xuất. Thủ tục cấp phép đơn giản và thuận tiện. Có những dự án xin cấp phép và sau đó đi vào sản xuất trong vòng vài tháng, và có những dự án có thể đi vào sản xuất trong vòng 49 ngày.
3. Singapore đã xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, nghiêm ngặt, công bằng và hiệu quả. Tham nhũng bị truy tố rất nghiêm túc, tất cả các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài đều được đối xử bình đẳng, mọi người đều làm việc và tuân thủ pháp luật. Ngoài ra, Nhà nước trả lương rất cao cho các nhân viên công vụ. Mỗi tháng, họ phải trích một phần lương của mình làm tiết kiệm hưu trí. Nếu họ phạm tội tham nhũng trong quá trình làm việc, khoản tiết kiệm này sẽ bị cắt đứt và bị sa thải. Nhân viên không chỉ mất tiền tích lũy trong nhiều năm, mà còn có thể bị kết án tù. Điều này được gọi là quỹ liêm chính cho các quan chức.
4. Chính phủ Singapore đã ban hành các chính sách khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vốn. Singapore áp dụng các chính sách ưu đãi rất đặc biệt, đó là: Khi doanh nghiệp có lợi nhuận, các nhà đầu tư nước ngoài được tự do chuyển lợi nhuận ra nước ngoài; Nhà đầu tư có quyền cư trú khi nhập cảnh (đặc quyền về nhập cảnh và nhập tịch); Các nhà đầu tư đã gửi vốn tại Singapore từ 250.000 S$ trở lên và có dự án đầu tư, gia đình họ được hưởng quyền công dân Singapore.
Khuyến nghị
Từ thực tế trong những năm gần đây, Việt Nam có tiềm năng để vẫn là một “điểm đến” của các hoạt động FDI, không phải là một “trung tâm” như Singapore. Tuy nhiên, Việt Nam cần thực hiện một số cải cách cơ cấu cần thiết về hiệu quả hành chính, quy tắc quản trị doanh nghiệp, quy trình pháp lý và đội ngũ lao động có tay nghề cao trong nhiều lĩnh vực khác nhau trước khi có thể so sánh với Singapore như một trung tâm FDI.
Việt Nam là một điểm đến hấp dẫn cho việc thu hút FDI vì Việt Nam có lực lượng lao động bán tay nghề với mức lương cạnh tranh so với các nhà sản xuất toàn cầu. Và Việt Nam là một lựa chọn khả thi thay thế cho Trung Quốc và đã trở thành một trung tâm sản xuất trong thời gian gần đây.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới, Việt Nam sẽ thiếu lao động trẻ và có năng suất cao trong trung hạn. Việt Nam cũng cần đưa ra nhiều ưu đãi có hệ thống hơn để thu hút nhân tài nước ngoài đến Việt Nam, hoặc đưa ra các ưu đãi có mục tiêu để thu hút đầu tư vào các hoạt động cụ thể.
Điều quan trọng đối với Việt Nam là thu hút các khoản đầu tư tạo ra nhiều giá trị gia tăng. Trên thực tế, Việt Nam có lẽ đang đảm nhận phần có giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu đó là lắp ráp và may sản phẩm. Việt Nam phải nghiêm túc xem xét năng lực quốc gia trong R&D, như logistics hoặc marketing. Điều này đòi hỏi phải xem xét lại hệ thống giáo dục ở nhiều cấp độ.
Các cơ quan chức năng Việt Nam cũng có thể chủ động theo đuổi chính sách xây dựng các cụm công nghiệp. Một thành công tương tự gần đây là cụm công nghiệp lắp ráp tai nghe của Apple tại tỉnh Bắc Giang. Các công ty lắp ráp đã thu hút các nhà cung cấp linh kiện khác đặt cơ sở sản xuất gần nhà máy của họ. Cuối cùng, cụm ngành công nghiệp mới nổi này có thể thu hút các nhà sản xuất tai nghe khác đến đây nhờ vào sự sẵn có của nguồn nhân lực có tay nghề trong lĩnh vực âm thanh.
Và điều quan trọng nhất, việc chuyển đổi sang các hoạt động tạo ra giá trị nhiều hơn ở Việt Nam đòi hỏi một sự thay đổi trong tư duy của các doanh nhân và doanh nghiệp. Mọi người đang tập trung quá nhiều vào “tài sản hữu hình” như nhà máy, nhưng không đủ vào “tài sản vô hình” như R&D, phát triển danh tiếng, tri thức hoặc kỹ năng thiết kế. Củng cố khả năng kinh doanh trong các lĩnh vực này là một thách thức thực sự cho các thế hệ lãnh đạo doanh nghiệp hiện tại và tương lai.
Việt Nam có thể vẫn là một “điểm đến” của các hoạt động FDI thay vì một “trung tâm” như Singapore. Việt Nam cần thực hiện một số cải cách cơ cấu cần thiết về hiệu quả, quản trị doanh nghiệp, quy trình pháp lý và một lực lượng lao động có tay nghề cao trong nhiều lĩnh vực khác nhau trước khi Việt Nam có thể so sánh với Singapore như một trung tâm FDI.
Nguồn : Phaply.net
