Ngày có hiệu lực: 1 tháng 1 năm 2026

Thông tư số 99/2025/TT-BTC giới thiệu một loạt các sửa đổi quan trọng đối với khuôn khổ kế toán của Việt Nam, đánh dấu một bước tiến nữa trong nỗ lực của Bộ Tài chính nhằm hiện đại hóa báo cáo tài chính, tăng cường quản trị doanh nghiệp và nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin kế toán. Thông tư không chỉ đơn thuần sửa đổi các hình thức kế toán kỹ thuật; mà còn định hình lại cách thức các doanh nghiệp chuẩn bị, ủy quyền, trình bày và quản lý hồ sơ kế toán và báo cáo tài chính.

Các thay đổi này sẽ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là những doanh nghiệp có cấu trúc nội bộ phức tạp, vốn đầu tư nước ngoài hoặc hoạt động xuyên biên giới. Khi ngày có hiệu lực đến gần, các doanh nghiệp nên chủ động đánh giá các tác động của Thông tư đối với hệ thống kế toán, cơ chế kiểm soát nội bộ và thực tiễn tuân thủ của họ để đảm bảo một quá trình chuyển tiếp suôn sẻ.

Chuẩn bị, Ký kết và Kiểm soát Tài liệu Kế toán

Một trong những trọng tâm chính của Thông tư 99 là tăng cường kỷ luật trong việc chuẩn bị và quản lý tài liệu kế toán. Các chứng từ kế toán vẫn là nền tảng pháp lý của tất cả các hồ sơ kế toán, và Thông tư nhấn mạnh việc tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc cơ bản điều chỉnh việc sử dụng chúng.

Tài liệu Bắt buộc cho Tất cả Các Giao dịch

Dưới Thông tư 99, tất cả các giao dịch kinh tế và tài chính phát sinh từ hoạt động kinh doanh phải được tài liệu hóa bằng các chứng từ kế toán, và mỗi giao dịch chỉ được tài liệu hóa một lần. Nguyên tắc này, mặc dù không hoàn toàn mới, được khẳng định lại để giải quyết các rủi ro liên tục liên quan đến việc ghi chép trùng lặp, tài liệu không đầy đủ hoặc nhận diện giao dịch không nhất quán giữa các phòng ban.

Đối với các doanh nghiệp có chức năng kế toán phân cấp hoặc nhiều đơn vị hoạt động, yêu cầu này nhấn mạnh tầm quan trọng của các quy trình tiêu chuẩn hóa và sự giao tiếp rõ ràng giữa các phòng ban. Các giao dịch liên quan đến mua sắm, bán hàng, chuyển nhượng tài sản và phân bổ chi phí nội bộ nên được truy xuất rõ ràng từ các tài liệu gốc đến hồ sơ kế toán và báo cáo tài chính.

Ủy quyền Ký kết

Thông tư cũng làm rõ rằng việc ủy quyền ký kết trên các tài liệu kế toán phải tuân thủ nghiêm ngặt:

• Các quy định pháp luật liên quan
• Các yêu cầu quản lý nội bộ
• Các quy tắc quản trị và ủy quyền nội bộ của doanh nghiệp

Điều khoản này nhấn mạnh rằng việc ủy quyền không thể là không chính thức hoặc ngụ ý. Các doanh nghiệp được kỳ vọng có các khung ủy quyền rõ ràng, được tài liệu hóa, xác định ai có thể ký các loại tài liệu kế toán nào và trong điều kiện nào.

Trong thực tế, điều này có nghĩa là các doanh nghiệp nên xem xét lại các ma trận ủy quyền hiện có, quy định nội bộ và giấy ủy quyền để đảm bảo tính nhất quán với các yêu cầu pháp lý. Bất kỳ sự mơ hồ nào trong quyền ký kết có thể khiến các doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro tuân thủ, đặc biệt trong các cuộc kiểm tra thuế hoặc thanh tra của các cơ quan có thẩm quyền.

Hạn chế Quyền Hạn của Kế toán trưởng

Một sự làm rõ đáng chú ý theo Thông tư 99 là kế toán trưởng (hoặc người được ủy quyền bởi kế toán trưởng) không được phép ký thay cho đại diện pháp lý của doanh nghiệp, giám đốc hoặc quản lý trên các tài liệu kế toán.

Điều khoản này củng cố sự phân tách nhiệm vụ giữa quản lý và chức năng kế toán. Trong khi kế toán trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác và tuân thủ của hồ sơ tài chính, quyền quyết định và trách nhiệm pháp lý vẫn thuộc về quản lý của doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp nên xem xét lại cẩn thận các thực tiễn nội bộ nơi kế toán trưởng có thể đã ký các tài liệu ngoài quyền hạn chính thức của họ, đặc biệt là trong các doanh nghiệp nhỏ hoặc vừa. Các điều chỉnh đối với quy trình làm việc và quy trình phê duyệt có thể cần thiết để phù hợp với các yêu cầu của Thông tư.

Chuyển đổi từ Bảng Cân đối sang Báo cáo Tình hình Tài chính

Từ 1 tháng 1 năm 2026, Bảng Cân đối truyền thống sẽ được thay thế chính thức bằng Báo cáo Tình hình Tài chính, sử dụng Mẫu B01-DN – Báo cáo Tài chính.

Thay đổi này phản ánh sự điều chỉnh dần dần của Việt Nam với các thuật ngữ và khái niệm kế toán được công nhận quốc tế. Mặc dù nội dung thông tin được trình bày vẫn phần lớn không thay đổi, định dạng sửa đổi nhấn mạnh một cách trình bày có cấu trúc và nhất quán hơn về tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Tác động Thực tiễn đến Các Doanh nghiệp

Việc chuyển đổi sẽ yêu cầu các doanh nghiệp cập nhật:

• Mẫu báo cáo tài chính
• Phần mềm kế toán và hệ thống báo cáo
• Các tài liệu hướng dẫn báo cáo nội bộ và tài liệu đào tạo

Đối với các doanh nghiệp chuẩn bị báo cáo tài chính hợp nhất hoặc báo cáo cho các công ty mẹ ở nước ngoài, việc áp dụng Báo cáo Tình hình Tài chính có thể cải thiện khả năng so sánh. Tuy nhiên, sự chú ý cẩn thận vẫn sẽ cần thiết trong thời gian chuyển tiếp để đảm bảo tính nhất quán giữa các báo cáo tài chính theo quy định và báo cáo quản lý hoặc nhóm.

Phân loại Tài sản và Nợ phải trả Được Sửa đổi

Thông tư 99 giới thiệu hướng dẫn rõ ràng hơn về phân loại và trình bày tài sản và nợ phải trả trên Báo cáo Tình hình Tài chính.

Trình bày Ngắn hạn và Dài hạn

Tài sản và nợ phải trả phải được trình bày dưới dạng ngắn hạn hoặc dài hạn, với các mục được sắp xếp theo thứ tự giảm dần của tính thanh khoản. Cách tiếp cận này nâng cao tính hữu ích của báo cáo tài chính bằng cách cung cấp cho các bên liên quan cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình thanh khoản và khả năng thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp.

Mặc dù nhiều doanh nghiệp đã tuân theo các nguyên tắc tương tự, Thông tư nâng cao thực tiễn này thành một yêu cầu bắt buộc, tăng cường kỳ vọng về tính nhất quán và độ chính xác.

Các Khu vực Cần Xem Xét Kỹ Lưỡng

Các doanh nghiệp nên chú ý đến việc phân loại:

• Các khoản phải thu và phải trả dài hạn
• Các khoản tạm ứng, tiền gửi và chi phí trả trước
• Các khoản dự phòng dài hạn và nợ tiềm tàng

Sự phân loại không chính xác có thể làm sai lệch các tỷ lệ tài chính chính và có thể dẫn đến những hiểu lầm về tình hình tài chính của doanh nghiệp. Do đó, việc xem xét kỹ lưỡng các ánh xạ tài khoản và công bố báo cáo tài chính sẽ là điều cần thiết trước khi thực hiện.

Đơn vị Tiền tệ trong Kế toán

Thông tư 99 cung cấp hướng dẫn chi tiết hơn về việc sử dụng các loại tiền tệ nước ngoài làm đơn vị kế toán, một lĩnh vực đặc biệt liên quan đến các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các công ty tham gia thương mại quốc tế.

Các Điều kiện Sử dụng Tiền tệ Nước ngoài

Một doanh nghiệp chỉ có thể sử dụng tiền tệ nước ngoài làm đơn vị kế toán nếu đáp ứng các điều kiện liên quan đến:

• Cấu trúc doanh thu
• Cơ cấu chi phí
• Huy động vốn

Các điều kiện này nhằm đảm bảo rằng loại tiền tệ kế toán được chọn phản ánh thực tế kinh tế của doanh nghiệp thay vì sự tiện lợi. Các doanh nghiệp không đáp ứng các tiêu chí này phải tiếp tục sử dụng Đồng Việt Nam làm đơn vị kế toán của họ.

Thay đổi Đơn vị Kế toán

Khi một sự thay đổi trong đơn vị kế toán được phép, nó phải:

• Được thực hiện vào đầu một kỳ kế toán
• Áp dụng tỷ giá trung bình của ngân hàng thường xuyên được sử dụng cho các giao dịch

Yêu cầu này ngăn chặn việc thay đổi tiền tệ giữa kỳ có thể làm phức tạp báo cáo tài chính và giảm tính so sánh.

Nghĩa vụ Báo cáo

Bất kể đơn vị kế toán được sử dụng nội bộ, các báo cáo tài chính vẫn phải được nộp bằng Đồng Việt Nam. Điều này đảm bảo tính nhất quán cho việc giám sát quy định, quản lý thuế và mục đích thống kê.

Các doanh nghiệp sử dụng tiền tệ nước ngoài nên đảm bảo rằng hệ thống kế toán của họ có thể hỗ trợ việc chuyển đổi tiền tệ chính xác, tài liệu tỷ giá hối đoái và đối chiếu giữa hồ sơ kế toán và báo cáo tài chính theo quy định.

Các Thay đổi đối với Biểu đồ Tài khoản Kế toán và Thuế Tối thiểu Toàn cầu

Một trong những thay đổi mang tính tiên phong nhất được giới thiệu bởi Thông tư 99 liên quan đến cách xử lý kế toán đối với nghĩa vụ Thuế Tối thiểu Toàn cầu (GMT).

Phân tách Tài khoản 821

Tài khoản 821 hiện được chia thành:

• 82111 – Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành theo Luật Thuế Thu nhập Doanh nghiệp
• 82112 – Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định về Thuế Tối thiểu Toàn cầu (15%)

Sự phân tách này phản ánh việc Việt Nam thực hiện các cải cách thuế quốc tế và đảm bảo việc xác định và theo dõi các thành phần thuế khác nhau rõ ràng hơn.

Ý nghĩa đối với Các Doanh nghiệp

Biểu đồ tài khoản được sửa đổi cho phép các doanh nghiệp:

• Theo dõi các nghĩa vụ thuế TNDN tiêu chuẩn riêng biệt với thuế bổ sung GMT
• Cải thiện tính minh bạch trong báo cáo chi phí thuế
• Đảm bảo tuân thủ cả yêu cầu báo cáo thuế trong nước và quốc tế

Các doanh nghiệp đa quốc gia, đặc biệt, nên đánh giá xem hệ thống kế toán và cấu trúc báo cáo nội bộ của họ có khả năng hỗ trợ sự phân biệt này hay không và liệu có cần thêm các kiểm soát hoặc công bố nào không.

Các Cân nhắc về Quản trị, Hệ thống và Tuân thủ

Nhìn chung, Thông tư 99 có những tác động vượt ra ngoài các mục kế toán và định dạng báo cáo tài chính.

Tăng cường Kiểm soát Nội bộ

Các quy định nghiêm ngặt hơn về tài liệu, ủy quyền và quyền ký kết sẽ có khả năng thúc đẩy các doanh nghiệp xem xét lại các khung kiểm soát nội bộ của họ. Việc phân chia nhiệm vụ rõ ràng, quy trình phê duyệt được tài liệu hóa tốt và các cuộc kiểm tra nội bộ thường xuyên sẽ là rất quan trọng để đảm bảo tuân thủ.

Chuẩn bị Hệ thống và Quy trình

Các doanh nghiệp có thể cần cập nhật phần mềm kế toán, công cụ báo cáo và tài liệu nội bộ để phản ánh:

• Các định dạng báo cáo tài chính mới
• Biểu đồ tài khoản đã sửa đổi
• Các yêu cầu quản lý tiền tệ được nâng cao

Chuẩn bị sớm và phối hợp liên chức năng sẽ là điều cần thiết để tránh gián đoạn hoạt động khi Thông tư có hiệu lực.

Kết luận

Thông tư số 99/2025/TT-BTC đại diện cho một cải cách toàn diện và có ý nghĩa trong khuôn khổ kế toán và báo cáo tài chính của Việt Nam. Bằng cách tăng cường các quy tắc về tài liệu kế toán, quản trị, trình bày báo cáo tài chính, sử dụng tiền tệ và kế toán thuế, Thông tư hỗ trợ tính minh bạch, nhất quán và sự phù hợp với các thực tiễn quốc tế.

Các doanh nghiệp được khuyến khích mạnh mẽ bắt đầu xem xét các chính sách kế toán, kiểm soát nội bộ và hệ thống báo cáo của họ từ sớm trước ngày có hiệu lực 1 tháng 1 năm 2026. Chuẩn bị sớm sẽ giúp giảm thiểu rủi ro tuân thủ và đảm bảo một quá trình chuyển tiếp suôn sẻ theo khuôn khổ quy định mới.