Việt Nam đang siết chặt kiểm soát đối với việc nhập khẩu phế liệu, cân bằng nhu cầu công nghiệp với cam kết mạnh mẽ về bảo vệ môi trường. Đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phụ thuộc vào nguyên liệu phế liệu nhập khẩu, những quy định mới này vừa là thách thức tuân thủ vừa là cơ hội để xây dựng chuỗi cung ứng bền vững hơn.
Bài viết này, dựa trên kinh nghiệm của chúng tôi trong tư vấn pháp lý về môi trường và thương mại quốc tế, cung cấp một lộ trình rõ ràng cho các doanh nghiệp FDI để hiểu và thích ứng với các điều kiện nhập khẩu quan trọng đối với phế liệu sắt và thép.
Những điểm chính:
- Tiêu chuẩn kỹ thuật mới: Các quy định kỹ thuật quốc gia mới, cụ thể là QCVN 31:2024/BTNMT, sẽ có hiệu lực từ ngày 30 tháng 6 năm 2025, đặt ra các giới hạn nghiêm ngặt hơn đối với phế liệu nhập khẩu như phế liệu sắt và thép.
- Chỉ sử dụng trực tiếp: Chỉ các cơ sở sản xuất có công nghệ tái chế phù hợp mới được phép nhập khẩu phế liệu, loại bỏ các thương nhân trung gian khỏi quy trình sản xuất.
- Tiền gửi bảo vệ môi trường bắt buộc: Các nhà nhập khẩu phải đảm bảo một khoản tiền gửi bảo vệ môi trường dựa trên khối lượng lô hàng của họ, đây là yêu cầu tài chính chính cho việc nhập khẩu phế liệu.
- Danh sách vật liệu được phê duyệt: Việc nhập khẩu bị hạn chế trong danh sách các loại phế liệu được phép nhập khẩu do Thủ tướng Chính phủ ban hành, bao gồm phế liệu sắt, thép và gang.
- Kiểm tra hải quan nghiêm ngặt: Thủ tục hải quan hiện nay yêu cầu tài liệu đầy đủ và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường trước khi bất kỳ phế liệu nhập khẩu nào được thông quan.
Khung pháp lý điều chỉnh việc nhập khẩu phế liệu sắt và thép
Điều hướng cảnh quan quy định của Việt Nam đòi hỏi sự hiểu biết rõ ràng về các tài liệu pháp lý chính điều chỉnh phế liệu. Nền tảng của những thay đổi này là Luật Bảo vệ Môi trường 2020, quy định một mệnh lệnh quốc gia về việc sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Tất cả các tổ chức và cá nhân phải cập nhật thông tin vì trong khi phế liệu là một nguyên liệu sản xuất quan trọng, nó mang theo những rủi ro môi trường đáng kể nếu không được quản lý đúng cách.
Các công cụ pháp lý chính
Các quy định chính điều chỉnh việc nhập khẩu phế liệu bao gồm:
- Luật Bảo vệ Môi trường 2020: Luật tổng thể nhấn mạnh trách nhiệm bảo vệ môi trường trong tất cả các hoạt động kinh tế.
- Nghị định 08/2022/NĐ-CP: Nghị định này chi tiết các quy tắc thực hiện cụ thể, bao gồm các yêu cầu về tiền gửi bảo vệ môi trường quan trọng được nêu trong Điều 46.
- Quyết định 13/2023/QĐ-TTg: Quyết định này cung cấp danh sách chính thức các loại phế liệu được phép nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất, bao gồm nhiều hình thức sắt và thép.
- QCVN 31:2024/BTNMT: Đây là một trong những quy định kỹ thuật quốc gia quan trọng được ban hành bởi Bộ Tài nguyên và Môi trường. Có hiệu lực từ ngày 30 tháng 6 năm 2025, nó thiết lập các yêu cầu kỹ thuật chính xác cho phế liệu sắt và thép nhập khẩu.
Các doanh nghiệp FDI được yêu cầu chứng minh rằng khả năng chế biến và hệ thống kiểm soát của họ đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Việt Nam, làm cho việc quen thuộc với các tài liệu này trở nên cực kỳ quan trọng.
Các điều kiện kinh doanh và bảo vệ môi trường cho các thương nhân phế liệu
Trước khi một doanh nghiệp FDI có thể xem xét việc nhập khẩu phế liệu, họ phải đáp ứng các yêu cầu cơ bản về kinh doanh và bảo vệ môi trường như: Có cơ sở sản xuất với công nghệ và thiết bị tái chế và tái sử dụng phế liệu đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường theo quy định; Có cơ sở sản xuất với công nghệ và thiết bị tái chế và tái sử dụng phế liệu đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường theo quy định; Đáp ứng các điều kiện về kho bãi hoặc bãi lưu trữ cho phế liệu nhập khẩu; Có giấy phép môi trường, tiền gửi bảo vệ môi trường… Những điều kiện tiên quyết này được thiết kế để đảm bảo rằng chỉ những thực thể đủ điều kiện và có trách nhiệm tham gia vào thương mại.
Điều quan trọng cần lưu ý là chỉ được phép nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài như nguyên liệu sản xuất chỉ cho doanh nghiệp đó.
Các yêu cầu đăng ký kinh doanh
Ngành nghề kinh doanh cho thương mại phế liệu không được phân loại là lĩnh vực có điều kiện. Các doanh nghiệp chỉ cần đăng ký mã ngành 46697 (Bán buôn phế liệu kim loại và phi kim loại) theo Quyết định 27/2018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Các yêu cầu bảo vệ môi trường
Việc đáp ứng các yêu cầu bảo vệ môi trường là rất khắt khe. Tùy thuộc vào quy mô hoạt động, một công ty phải chuẩn bị Đánh giá tác động môi trường (EIA) và đảm bảo các giấy phép môi trường phù hợp. Hơn nữa, vị trí của cơ sở phải phù hợp với các kế hoạch quy hoạch đã được phê duyệt. Địa điểm phải được trang bị các rào cản vật lý và hệ thống toàn diện để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường từ nước thải, khí thải và các loại chất thải khác.
Các điều kiện nhập khẩu phế liệu sắt và thép năm 2025
Trọng tâm của các quy định mới nằm ở các điều kiện cụ thể áp dụng cho các vật liệu phế liệu và các thực thể nhập khẩu. Các quy tắc năm 2025 được thiết kế để nâng cao chất lượng phế liệu nhập khẩu và đảm bảo rằng nó được xử lý một cách có trách nhiệm.
Vật liệu đủ điều kiện nhập khẩu
Tất cả phế liệu nhập khẩu phải nằm trong danh sách chính thức của chính phủ về các loại phế liệu được phép nhập khẩu. Quyết định 13/2023/QĐ-TTg rõ ràng cho phép nhập khẩu phế liệu sắt, thép và gang, đây là những nguyên liệu thiết yếu cho ngành thép của Việt Nam.
Tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường
Từ ngày 30 tháng 6 năm 2025, tất cả phế liệu sắt và thép phải tuân thủ QCVN 31:2024/BTNMT. Các quy định kỹ thuật này đặt ra các giới hạn đo lường đối với kim loại nặng, tạp chất và mức độ bức xạ.
| Tiêu chuẩn chính theo QCVN 31:2024/BTNMT | Yêu cầu |
| Các tạp chất khác không phải sắt, thép, gang được loại bỏ khỏi phế liệu sắt, thép, gang nhập khẩu. | Trong mỗi lô hàng phế liệu sắt, thép và gang nhập khẩu, tổng khối lượng của các tạp chất này không được vượt quá 1% khối lượng của lô hàng. |
| Vật liệu nguy hiểm | Không được chứa chất nổ, vũ khí hoặc hàng hóa nguy hiểm khác. |
| Bức xạ | Không được vượt quá các ngưỡng an toàn quốc gia đã được thiết lập. |
Thay đổi này tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, yêu cầu xem xét lại chuỗi cung ứng để đảm bảo rằng phế liệu thép nhập khẩu từ các nguồn quốc tế đáp ứng các tiêu chuẩn này.
Các điều kiện đối với nhà nhập khẩu và cơ sở sản xuất
Các quy định đặt trách nhiệm nặng nề lên nhà nhập khẩu. Với các quy định hiện tại, chỉ có người sử dụng cuối (các nhà sản xuất) mới được phép nhập khẩu phế liệu.
Chỉ các cơ sở sản xuất được phép nhập khẩu
Khung pháp lý mới loại bỏ các thương nhân trung gian. Một doanh nghiệp phải có cơ sở sản xuất riêng với công nghệ và thiết bị tái chế. Các kho của cơ sở phải đáp ứng tất cả các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường được quy định trong giấy phép môi trường của nó.
Yêu cầu về tiền gửi bảo vệ môi trường
Một yêu cầu tài chính quan trọng là khoản tiền gửi bảo vệ môi trường bắt buộc. Theo Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, khoản tiền gửi này phải được thực hiện trước khi thông quan. Số tiền này được phân loại dựa trên khối lượng phế liệu sắt và thép đang nhập khẩu.
| Khối lượng phế liệu | Tỷ lệ tiền gửi yêu cầu |
| < 500 tấn | 10% giá trị lô hàng |
| 500 đến < 1.000 tấn | 15% giá trị lô hàng |
| ≥ 1.000 tấn | 20% giá trị lô hàng |
Khoản tiền gửi này phục vụ như một bảo đảm tài chính rằng nhà nhập khẩu sẽ quản lý phế liệu một cách có trách nhiệm. Nó được thanh toán và hoàn lại bằng đồng Việt Nam và được hưởng lãi suất theo quy định của pháp luật.
Cam kết tái xuất hoặc xử lý
Các nhà nhập khẩu phải ký một cam kết chính thức để tái xuất hoặc xử lý an toàn bất kỳ lô hàng nào không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng và môi trường của Việt Nam khi được kiểm tra.
Thủ tục hải quan và đánh giá chất lượng
Quy trình hải quan đã trở nên nghiêm ngặt hơn, với sự tập trung vào việc xác minh bởi các cơ quan quản lý nhà nước liên quan. Một quy trình thông quan suôn sẻ phụ thuộc vào sự chuẩn bị tỉ mỉ.
Khai báo điện tử và các bước kiểm tra
Các nhà nhập khẩu phải nộp hồ sơ hải quan điện tử bao gồm:
- Giấy chứng nhận xuất xứ (CO) và Giấy chứng nhận chất lượng (CQ).
- Hình ảnh hoặc mô tả chi tiết về vật liệu phế liệu.
- Bản sao quét của giấy chứng nhận tiền gửi bảo vệ môi trường.
- Giấy chứng nhận kiểm tra chất lượng từ cơ quan đánh giá được chỉ định.
- Mẫu cam kết đã ký cho việc tái xuất hoặc xử lý trong trường hợp phế liệu nhập khẩu không đáp ứng quy định về môi trường.
- Giấy chứng nhận chất lượng của nước xuất khẩu (nếu có); Giấy chứng nhận xuất xứ (nếu có).
- Tài liệu pháp lý của tổ chức nhập khẩu (Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy phép môi trường).
Kiểm tra trước khi giao hàng và xác minh tại chỗ
Tất cả các lô hàng phế liệu nhập khẩu phải trải qua đánh giá chất lượng trước khi thông quan. Chúng tôi khuyến nghị mạnh mẽ các khách hàng hợp tác với một cơ quan kiểm tra được công nhận tại nước xuất khẩu để chứng nhận lô hàng trước khi nó rời cảng nhằm tránh những trì hoãn tốn kém tại các cảng của Việt Nam. Cần lưu ý rằng các chứng nhận được cấp ở nước ngoài phải được hợp pháp hóa lãnh sự để được sử dụng tại Việt Nam.
Chiến lược tuân thủ và quản lý rủi ro cho năm 2025
Với QCVN 31:2024/BTNMT, một chiến lược tuân thủ vững chắc không chỉ ngăn chặn rắc rối pháp lý mà còn nâng cao danh tiếng của doanh nghiệp.
Cách giảm thiểu rủi ro môi trường và pháp lý
Các doanh nghiệp FDI thành công đầu tư vào thiết bị phân loại tại chỗ và hệ thống giám sát tự động. Việc thành lập một bộ phận tuân thủ pháp lý nội bộ là rất quan trọng để theo kịp các thay đổi quy định và quản lý rủi ro môi trường.
Chúng tôi khuyến nghị thực hiện các lô hàng thử nghiệm theo các quy định kỹ thuật quốc gia mới để kiểm tra chuỗi cung ứng và quy trình nội bộ, đảm bảo một sự chuyển tiếp suôn sẻ và tránh gián đoạn trong dòng nguyên liệu sản xuất.
Kết luận: Xây dựng hoạt động nhập khẩu bền vững
Thành thạo các quy định nhập khẩu phế liệu mới của Việt Nam đòi hỏi phải tập trung vào bốn trụ cột: tuân thủ pháp luật, tính toàn vẹn môi trường, sự chuẩn bị tài chính và độ chính xác trong quy trình. Bằng cách chuẩn bị trước, các doanh nghiệp FDI có thể đảm bảo nguồn cung ổn định nguyên liệu thô trong khi thể hiện cam kết phát triển bền vững. Cách tiếp cận chủ động này xây dựng một hồ sơ ESG mạnh mẽ, điều này rất quan trọng cho sự thành công lâu dài trong khu vực.
Với tư cách là các chuyên gia trong chính sách môi trường, chúng tôi có kinh nghiệm phong phú trong việc hướng dẫn các tập đoàn FDI trong các lĩnh vực luyện kim và tái chế, bao gồm cả các kim loại không chứa sắt như phế liệu đồng và phế liệu nhôm, thông qua những thay đổi quy định phức tạp này.
Các câu hỏi thường gặp
Thay đổi quan trọng nhất trong quy định nhập khẩu phế liệu của Việt Nam năm 2025 là gì?
Thay đổi quan trọng nhất là việc thực thi bắt buộc QCVN 31:2024/BTNMT bắt đầu từ ngày 30 tháng 6 năm 2025. Quy định kỹ thuật quốc gia mới này đặt ra các giới hạn nghiêm ngặt hơn đối với tạp chất trong phế liệu sắt và thép nhập khẩu, yêu cầu các nhà cung cấp và nhà nhập khẩu phải đáp ứng một tiêu chuẩn chất lượng cao hơn.
Tiền gửi bảo vệ môi trường được tính như thế nào cho một lô hàng phế liệu sắt?
Khoản tiền gửi được tính theo tỷ lệ phần trăm của tổng giá trị lô hàng và thay đổi theo khối lượng. Một lô hàng dưới 500 tấn yêu cầu khoản tiền gửi 10%, một lô hàng từ 500 đến dưới 1.000 tấn yêu cầu 15%, và một lô hàng từ 1.000 tấn trở lên yêu cầu 20%. Điều này phải được thực hiện trước khi nhập khẩu phế liệu.
Có thể một công ty thương mại nhập khẩu phế liệu kim loại vào Việt Nam để bán lại cho các nhà sản xuất không?
Không. Theo các quy định hiện tại, chỉ các tổ chức và cá nhân sở hữu cơ sở sản xuất và sử dụng trực tiếp phế liệu như một nguyên liệu sản xuất mới được phép nhập khẩu. Biện pháp này được thiết kế để đảm bảo trách nhiệm và ngăn chặn sự tích tụ phế liệu chưa qua xử lý.
Bạn cũng có thể thích: Kinh tế Việt Nam: Các động lực và xu hướng tương lai
