Tình hình hiện tại của ngành công nghiệp hỗ trợ
Theo Bộ Công Thương, Việt Nam hiện có 2.000 doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất và chế biến linh kiện, phụ tùng, trong đó chỉ có hơn 300 doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam có khả năng cung cấp cho các tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam, chủ yếu tập trung ở Hà Nội và TP.HCM. Con số này của các doanh nghiệp Việt Nam trong ngành công nghiệp hỗ trợ là tương đối khiêm tốn. Hơn nữa, mối liên kết giữa các doanh nghiệp nước ngoài và các công ty tư nhân trong nước, cũng như giữa các doanh nghiệp nhỏ và lớn, vẫn còn yếu, cho thấy sự thiếu hụt nguồn cung trong nước cho thị trường sản xuất và chế biến.
Ví dụ khác, tại Việt Nam, có 20 doanh nghiệp lắp ráp ô tô lớn đang hoạt động trong ngành công nghiệp ô tô, nhưng chỉ có 81 nhà cung cấp cấp 1 và 145 nhà cung cấp cấp 2 và 3 đang cung cấp nguyên liệu đầu vào cho toàn ngành. Trong khi đó, tại Thái Lan, một số lượng khiêm tốn là 16 nhà lắp ráp ô tô lớn đang hoạt động trên toàn quốc, nhưng quốc gia này sở hữu 690 nhà cung cấp cấp 1 và 1.700 nhà cung cấp cấp 2 và 3.
Thêm vào đó, nguyên liệu và phụ kiện sản xuất trong nước chủ yếu được triển khai bởi các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong khi các công ty trong nước vẫn chưa tận dụng được nguồn lực, do đó không đáp ứng được tiêu chuẩn chất lượng cho các đơn hàng xuất khẩu. Thực tế, các tập đoàn toàn cầu đang tìm kiếm các nhà cung cấp trong nước, nhưng khả năng đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp nội địa là khiêm tốn. Tập đoàn toàn cầu Bosch đã tìm kiếm các đối tác hỗ trợ trong nước trong 3 năm, tuy nhiên, chưa có công ty Việt Nam nào đủ tiêu chuẩn trở thành nhà cung cấp tiềm năng. Điều này có thể được quy cho sự khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam. Báo cáo sơ bộ về việc thực hiện Kế hoạch Phát triển Ngành Công nghiệp Hỗ trợ tại TP.HCM trong ba năm (giai đoạn 2016-2020, với tầm nhìn đến năm 2025) cũng xác nhận rằng phần lớn các doanh nghiệp công nghiệp trong khu vực là nhỏ và vừa với vốn hạn chế và khả năng tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản đảm bảo.
Giải pháp và chính sách từ Chính phủ Việt Nam
Nhận thức được những hạn chế của ngành công nghiệp hỗ trợ, Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực cải thiện và phát triển ngành này thông qua các chính sách và giải pháp thực tiễn đa dạng, từ đó thúc đẩy sản xuất và chế biến.
Theo Nghị quyết số 23/NQ-TW được Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ban hành năm 2018, ngành công nghiệp hỗ trợ nằm trong danh sách ưu tiên phát triển.
Các ngành công nghiệp hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc tái cấu trúc kinh tế theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa, nâng cao năng suất lao động và khả năng cạnh tranh, tạo ra giá trị gia tăng, và tăng tỷ lệ đóng góp của ngành chế biến và sản xuất trong toàn bộ nền kinh tế. Do đó, trong định hướng phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ theo Nghị quyết 115/NQ-CP ngày 6 tháng 8 năm 2020, đến năm 2025, các doanh nghiệp Việt Nam có khả năng sản xuất các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ cạnh tranh, đáp ứng 45% nhu cầu cần thiết cho sản xuất và tiêu dùng trong nước, và chiếm 11% giá trị sản xuất công nghiệp. Thêm vào đó, khoảng 1.000 doanh nghiệp trong nước có khả năng cung cấp trực tiếp cho các doanh nghiệp lắp ráp và các tập đoàn đa quốc gia trên lãnh thổ Việt Nam. Đến năm 2030, các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ sẽ đáp ứng 70% nhu cầu cho sản xuất và tiêu dùng trong nước, chiếm khoảng 14% giá trị sản xuất công nghiệp. Có khoảng 2.000 doanh nghiệp có khả năng cung cấp trực tiếp cho các doanh nghiệp lắp ráp và các tập đoàn đa quốc gia trên lãnh thổ Việt Nam.
Thêm vào đó, Nghị quyết 115/NQ-CP quy định một số ngành ưu tiên phát triển có thể tiếp tục nhận được các chính sách đầu tư ưu đãi từ Chính phủ Việt Nam. Cụ thể, ưu tiên bao gồm phụ tùng, ngành công nghiệp hỗ trợ cho ngành dệt may và giày dép, và ngành công nghiệp hỗ trợ cho các ngành công nghiệp công nghệ cao trong đó phát triển sản xuất vật liệu, thiết bị hỗ trợ chuyên dụng, phần mềm và dịch vụ cho các ngành công nghiệp công nghệ cao, phát triển hệ thống nhà cung cấp trong nước trong thiết bị hỗ trợ chuyên dụng, và hỗ trợ chuyển giao công nghệ trong ngành công nghiệp công nghệ cao. Theo Nghị quyết, 7 giải pháp chính để phát triển và hoàn thiện ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam được liệt kê, bao gồm (1) Hoàn thiện cơ chế và chính sách, (2) Đảm bảo và huy động hiệu quả nguồn lực cho phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, (3) Giải pháp tài chính và tín dụng, (4) Phát triển chuỗi giá trị trong nước, (5) Phát triển và bảo vệ thị trường, (6) Nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ, và (7) Thông tin truyền thông, thống kê và cơ sở dữ liệu. Đặc biệt, phát triển chuỗi giá trị trong nước là quan trọng nhất. Chuỗi giá trị trong nước được thúc đẩy thông qua việc thu hút đầu tư hiệu quả và liên kết giữa các doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp đa quốc gia, và các công ty sản xuất và lắp ráp trong nước và nước ngoài. Hơn nữa, Chính phủ khuyến khích xây dựng các khu công nghiệp hỗ trợ tập trung, từ đó tăng tính tự chủ trong nguyên liệu đầu vào cho sản xuất, giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu đơn lẻ, cải thiện giá trị gia tăng trong nước, và nâng cao vị thế của các doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Cùng với đó, các cơ quan nhà nước hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam trong các ngành chế biến và sản xuất ưu tiên phát triển thành các tập đoàn quy mô khu vực, tạo ra hiệu ứng lan tỏa và dẫn dắt các doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ theo tinh thần Nghị quyết số 23-NQ/TW.
Đồng thời, Nghị quyết cũng nhấn mạnh vai trò chung của các bộ, ngành trong việc thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ, do đó yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành để đạt được kết quả tốt nhất. Đặc biệt, Bộ Công Thương đã phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư để tăng cường thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp FDI toàn cầu lớn, khuyến khích họ đầu tư vào sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh và thành lập các nhà máy sản xuất khu vực tại Việt Nam. Do đó, các doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước hiện có khả năng tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Năm nay, Bộ Công Thương sẽ hợp tác chặt chẽ với các doanh nghiệp FDI đa quốc gia như Samsung, Toyota, và những doanh nghiệp khác để tăng cường tìm kiếm và kết nối các nhà sản xuất nguyên liệu, linh kiện và phụ kiện trong nước nhằm thay thế nguồn nhập khẩu trong ngắn hạn cũng như trong dài hạn. Bằng cách này, Việt Nam có thể nâng cao tỷ lệ nội địa hóa của các sản phẩm sản xuất tại Việt Nam và tăng cường ảnh hưởng của các doanh nghiệp FDI trong cộng đồng doanh nghiệp trong nước, phù hợp với quan điểm của Chính phủ về thu hút FDI trong Diễn đàn Kết nối Phát triển 2021.
Bên cạnh đó, chính quyền các thành phố lớn tại Việt Nam đã tạo ra khung pháp lý cho sự phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ. Theo Nghị quyết 115/NQ-CP, Quyết định 504/QĐ-UBND năm 2015 được Hội đồng Nhân dân TP.HCM ban hành, phê duyệt Đề án Phát triển Ngành Công nghiệp Hỗ trợ giai đoạn 2015 – 2020, với tầm nhìn đến năm 2025. Do đó, Nghị quyết 16/2018/NQ-HDND kích thích nhu cầu đầu tư trong lĩnh vực ngành công nghiệp hỗ trợ của TP.HCM cho giai đoạn 2018-2020. Tiếp theo, Ủy ban Nhân dân TP Hà Nội đã ban hành Kế hoạch 94/KH-UBND về Chương trình Phát triển Ngành Công nghiệp Hỗ trợ tại Hà Nội năm 2020. Một năm sau, Kế hoạch 49/KH-UBND về Chương trình Phát triển Ngành Công nghiệp Hỗ trợ tại Hà Nội năm 2021 đã được phê duyệt nhằm nâng cao và thực hiện kế hoạch trước đó.
Viettonkin tin rằng với phần lớn các doanh nghiệp là SMEs, Việt Nam sẽ nâng cao chuỗi giá trị toàn cầu nếu đất nước có các chính sách và chiến lược đúng đắn để thúc đẩy và phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ. Tình hình hiện tại cho thấy ngành công nghiệp hỗ trợ vẫn còn nhiều hạn chế, nhưng trong thời gian tới, các chính sách ưu đãi và kế hoạch hành động kịp thời từ Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương chắc chắn sẽ thúc đẩy ngành này phát triển. Do đó, đây sẽ là thời điểm lý tưởng cho các nhà đầu tư nước ngoài bắt đầu kinh doanh tại Việt Nam. Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn, Viettonkin là một trong những công ty hàng đầu trong ngành. Các chuyên gia của chúng tôi, những người am hiểu về thị trường và pháp luật Việt Nam, có thể cung cấp tư vấn chi tiết giúp các công ty của bạn điều hướng qua các quy trình pháp lý để thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam. Hãy bắt tay vào công việc!
