Với tư cách là một quốc gia đang phát triển, sự phát triển của ngành hàng không đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự hội nhập của Việt Nam vào nền kinh tế toàn cầu, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế của đất nước. Tốc độ tăng trưởng của ngành hàng không Việt Nam (AAGR) là cao nhất trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương với mức tăng trung bình 14% từ năm 2018 đến 2023, so với 5,5% của toàn khu vực. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 đã có tác động sâu sắc đến ngành hàng không, yêu cầu các chiến lược định hướng từ chính phủ và doanh nghiệp.
Triển vọng thị trường
Sau cú sốc COVID-19 chưa từng có, ngành hàng không Việt Nam đang trong giai đoạn phục hồi. Cụ thể, ngành này đã tăng trưởng 441% so với Q1/2021, tuy nhiên vẫn thấp hơn mức trước dịch do lượng khách quốc tế chưa phục hồi (Cục Hàng không Việt Nam – CAAV, 2022). Tính đến tháng 3 năm 2022, thị trường hàng không quốc tế có 23 hãng hàng không nước ngoài và nội địa (bao gồm Vietnam Airlines, Vietjet Air và Bamboo Airways – hiện đang trong quá trình tái cơ cấu tài chính) hoạt động đến và từ 20 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, so với thời kỳ trước đại dịch, hiện có 8 quốc gia chưa mở lại các chuyến bay thường lệ đến và từ Việt Nam, bao gồm Brunei, Ấn Độ, Indonesia, Myanmar, Macau, Phần Lan, Ý và Thụy Sĩ.
Để ứng phó với tình hình này, Tiến sĩ Bùi Đoàn Nê – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng không Việt Nam (VABA) – đã nêu rõ sự phục hồi phi thường của ngành hàng không là kết quả của các kế hoạch tiêm chủng được chính phủ và các địa phương đẩy nhanh. Các chiến lược quản lý Covid-19 và các giải pháp hỗ trợ phục hồi kinh tế là những yếu tố quan trọng trong việc phục hồi ngành hàng không Việt Nam về mức tăng trưởng trước dịch. Tiến sĩ Nê cũng dự đoán rằng với sự phát triển của ngành hàng không trong thời gian tới, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam trong năm 2022 có thể đạt 15-20% so với năm 2021. Hơn nữa, nếu tình hình đại dịch được kiểm soát hoàn toàn và nền kinh tế được mở cửa trở lại, ngành hàng không sẽ phục hồi bền vững trong năm 2022.
Các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ Việt Nam
Nhận thức được tác động tiêu cực của đại dịch Covid 19 đối với nền kinh tế toàn cầu, Bộ Giao thông Vận tải (MOT) đã quyết định giảm giá dịch vụ cất cánh và hạ cánh xuống 50% và miễn phí cho nhiều dịch vụ hàng không, cùng với việc giảm phí nhiên liệu máy bay và nới lỏng điều kiện thị trường vốn để hỗ trợ ngành hàng không.
Theo Thông tư 04/2021/TT-NHNN, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã tái cấp vốn cho các tổ chức tín dụng đã cho vay đối với Vietnam Airlines và gia hạn thời gian trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ, và lập dự phòng rủi ro cho các khoản nợ của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV). Ngoài ra, Nghị quyết số 135/2020/QH14 của Quốc hội cũng cho phép ACV bán thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ. Thuế bảo vệ môi trường áp dụng đối với nhiên liệu hàng không cũng như các loại thuế và phí chung khác cũng được giảm để hỗ trợ các doanh nghiệp hàng không. Với quá trình phục hồi đang diễn ra, cùng với các chính sách ưu đãi và hỗ trợ của chính phủ, ngành hàng không vẫn có nhiều tiềm năng phát triển, đặc biệt là trong lĩnh vực hạ tầng và vận tải hàng hóa.
Các cơ hội sắp tới
Cơ sở hạ tầng hàng không
Để đáp ứng nhu cầu dự kiến 275,9 triệu hành khách và khoảng 4,1 triệu tấn hàng hóa vào năm 2030, Bộ Giao thông Vận tải (MOT) đã ưu tiên đầu tư vào một số sân bay có tầm quan trọng lớn ở khu vực Thủ đô Hà Nội và khu vực Thành phố Hồ Chí Minh như Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Sân bay Quốc tế Long Thành. Nhu cầu về hàng không dự kiến sẽ tăng vọt vào năm 2030. Do đó, MOT đã ưu tiên đầu tư vào một số cơ sở hạ tầng sân bay trọng điểm ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cụ thể là Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Long Thành. Đồng thời, 22 sân bay hiện có đang được nâng cấp dần dần và hoạt động hiệu quả, trong đó có 6 sân bay mới đang trong quá trình xây dựng và đầu tư. Thêm vào đó, các cơ quan chức năng ở một số quận cũng như các tập đoàn “khổng lồ”, đặc biệt là Vietjet, Vingroup, FLC Group và Sun Group, cũng đã bày tỏ sự quan tâm đến việc đầu tư vào các sân bay như Chu Lai, Cát Bi, Tuy Hòa, Điện Biên, Đồng Hới, Quảng Trị và Vân Đồn.
Mặt khác, theo Giáo sư Đặng Đình Đào, trong khi một số sân bay lớn đang hoạt động hiệu quả, nhiều sân bay địa phương chỉ hoạt động ở một phần ba công suất thiết kế. Tổng năng lực của 22 sân bay ở Việt Nam khoảng 75 triệu hành khách mỗi năm, tương đương với một sân bay Changi ở Singapore. Thực tế này cho thấy ngành hàng không Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng cải thiện và mang lại cơ hội. Do đó, các bộ và ngành đang chú trọng hơn đến sự tham gia của tư nhân thay vì chỉ dựa vào sự đóng góp của nhà nước. Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ gần đây đã phê duyệt đầu tư vào sân bay Quảng Trị và sân bay Sapa theo hình thức PPP, hứa hẹn tăng cường sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân trong đầu tư cơ sở hạ tầng sân bay. Bộ Giao thông Vận tải cũng đã đề xuất huy động nguồn vốn công để đầu tư vào toàn bộ sân bay theo hình thức PPP. Tổng thể, triển vọng sáng cho đầu tư đang chờ đợi khu vực tư nhân và các nhà đầu tư nước ngoài.
Vận tải hàng không
Về vận tải hàng không, nó đã đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ thống thương mại toàn cầu, thực hiện khoảng 35% thương mại toàn cầu. Theo CAAV, số lượng hành khách quốc tế bằng đường hàng không giảm khoảng 93% trong năm 2021. Trong khi đó, vận tải hàng hóa tăng mạnh 21,3% so với năm 2020, đạt khoảng 1,1 triệu tấn hàng hóa. Sự gia tăng trong vận tải hàng hóa có thể được quy cho Quyết định số 318/QĐ – TTg ngày 4 tháng 3 năm 2014, trong đó Thủ tướng Chính phủ có kế hoạch phát triển 8-10 máy bay hàng hóa. Xu hướng tăng này được duy trì ổn định, với các hãng hàng không hàng hóa gia tăng tần suất chuyến bay đến và từ Việt Nam. Ví dụ, DHL express, một nhà cung cấp dịch vụ chuyển phát nhanh quốc tế, đã chính thức mở một tuyến đường mới do Kalitta Air khai thác giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Hoa Kỳ vào tháng 2/2022. Đại diện của DHL Express thông báo rằng việc mở tuyến đường mới này nhằm đáp ứng nhu cầu vận chuyển ngày càng tăng cho lĩnh vực thương mại điện tử giữa hai quốc gia.
Nhiều bình luận viên cho rằng sự phát triển của thương mại điện tử cùng với một số sự cố hàng hải gần đây, ví dụ như sự tắc nghẽn kênh đào Suez năm 2021, sẽ có khả năng thúc đẩy nhu cầu vận tải hàng không trong tương lai. Thêm vào đó, 5 hãng hàng không đang hoạt động đồng thời tại Việt Nam, nhưng quốc gia vẫn thiếu một hãng hàng không chuyên biệt về hàng hóa.
Nhận thấy cơ hội này, IPP – Air Cargo của ông Jonathan Hạnh Nguyễn đang trong giai đoạn chuẩn bị cuối cùng để trở thành hãng hàng không Việt Nam đầu tiên cung cấp dịch vụ vận tải hàng hóa chuyên biệt. Hãng đang chờ giấy phép hoạt động để hoàn tất quy trình pháp lý. Các hành động kịp thời của IPP được coi là phù hợp với định hướng phát triển của đất nước và xu hướng thương mại điện tử. Do đó, Bộ Giao thông Vận tải đã đề xuất với Thủ tướng Chính phủ đẩy nhanh thủ tục, cấp giấy phép kinh doanh cho IPP Air Cargo trong lĩnh vực vận tải hàng không. Tính đến nay, IPP đã ký Biên bản ghi nhớ với Công ty Boeing để mua mười chiếc Boeing B777F trị giá 3,5 tỷ USD. Nếu thỏa thuận này được hoàn tất thành công, IPP Air Cargo sẽ trở thành hãng hàng không hàng hóa có công suất lớn nhất Đông Nam Á.
Các vấn đề hiện tại
Mặc dù tiềm năng chưa được khai thác và các chính sách phục hồi của chính phủ, những khủng hoảng toàn cầu bất ngờ đang có tác động lớn đến ngành hàng không Việt Nam. Dưới tác động của xung đột giữa Nga và Ukraine, sự tăng đột biến giá nhiên liệu đã ảnh hưởng lớn đến các hãng hàng không vì chi phí nhiên liệu chiếm tỷ lệ lớn nhất trong chi phí hoạt động. Chưa kể, một số hãng hàng không cũng phải điều chỉnh lộ trình bay để đảm bảo an toàn cho phi hành đoàn và hành khách. Việc điều chỉnh lộ trình bay có tác động lớn đến chi phí, dẫn đến giá nhiên liệu cao hơn và do đó giá vé cao hơn, điều này trực tiếp làm giảm sự phục hồi nhu cầu. Ví dụ, tuyến bay Hà Nội – Paris đã phải thay đổi lộ trình bay để tránh bay qua Trung Quốc và Kazakhstan, làm thời gian bay kéo dài thêm 2 giờ 5 phút và tăng chi phí hoạt động thêm 20.000 USD cho mỗi chuyến bay. Để giảm chi phí đầu vào, bộ phận kiểm soát bay sẽ phải tính toán và đánh giá lại các lộ trình thay thế tối ưu hơn. Ngành đang nỗ lực rất lớn để nổi lên trong một “trạng thái bình thường mới”.
Kết luận
Xét về tổng thể, mặc dù những thách thức trong hoạt động và lo ngại về dịch Covid vẫn đang gây khó khăn cho ngành hàng không, các hãng hàng không Việt Nam vẫn đang trải qua sự phục hồi trong nhu cầu nhờ vào quyết tâm thúc đẩy quá trình phục hồi và các chính sách hỗ trợ của chính phủ. Để có thêm thông tin về cơ hội và thách thức của ngành hàng không Việt Nam trong thời điểm quan trọng này, vui lòng liên hệ với các chuyên gia tư vấn chuyên nghiệp của Viettonkin. Với hơn 17 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn, đội ngũ chuyên nghiệp của chúng tôi sẽ cung cấp cho bạn phân tích kỹ lưỡng và lời khuyên chi tiết để giúp bạn điều hướng từ góc độ toàn cầu.
