Quan hệ song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc có một lịch sử lâu dài về giao lưu văn hóa và kinh tế, và hai quốc gia đã duy trì một tình bạn gần gũi và bền vững qua nhiều năm. Là một trong những đối tác thương mại lớn nhất và nhà đầu tư nước ngoài của Việt Nam, Trung Quốc đã đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ngày càng tăng vào Việt Nam trong những năm qua, Trung Quốc đã nổi lên như một nhân tố quan trọng trong ngành FDI tại Việt Nam.
Tình bạn bền vững giữa Việt Nam – Trung Quốc
Trong 70 năm qua, quan hệ Việt Nam – Trung Quốc đã trải qua nhiều thăng trầm, nhưng tình bạn và hợp tác vẫn là những xu hướng chính. Tình bạn được vun đắp bởi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Mao Trạch Đông cùng các thế hệ lãnh đạo của hai nước đã trở thành tài sản chung quý giá của hai dân tộc, góp phần duy trì xu hướng phát triển ổn định của tình bạn truyền thống giữa Việt Nam và Trung Quốc, cũng như mang lại lợi ích thiết thực cho hai dân tộc.
Vào ngày 18 tháng 1 năm 1950, Trung Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao đầu tiên trên thế giới với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đánh dấu một khoảnh khắc quan trọng trong mối quan hệ giữa hai nước. Năm 1999, nguyên tắc 16 chữ đã được thiết lập trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu đến Trung Quốc, phác thảo các nguyên tắc hướng dẫn cho hợp tác song phương trong thế kỷ 21.
Tinh thần “bốn tốt” sau đó đã được thống nhất trong chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào đến Việt Nam vào năm 2005, nhấn mạnh mục tiêu làm cho hai nước trở thành “láng giềng tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt và đối tác tốt.” Năm 2008, khung hợp tác “đối tác chiến lược toàn diện” đã được thiết lập dựa trên nguyên tắc “16 chữ” và tinh thần “bốn tốt” trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh đến Trung Quốc.
Chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đến Trung Quốc vào tháng 1 năm 2017 đã giúp làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước, tăng cường lòng tin lẫn nhau và thúc đẩy hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển trong khu vực và trên thế giới.
Tổng thể, quan hệ Việt Nam – Trung Quốc đã duy trì xu hướng ổn định và tích cực; các nhà lãnh đạo của hai bên đã đạt được những hiểu biết chung quan trọng, góp phần nâng cao quan hệ song phương lên tầm cao mới.
Thúc đẩy hợp tác song phương giữa Việt Nam – Trung Quốc
Tại các cuộc đối thoại và trao đổi cấp nhà nước giữa chính phủ Việt Nam và Trung Quốc, Chính phủ Việt Nam tham gia chia sẻ, tương tác và tiếp thu kiến thức từ những kinh nghiệm thành công và bài học quý giá của Chính phủ Trung Quốc trong việc xây dựng và thực hiện các chiến lược nhằm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Mục tiêu của các cuộc trao đổi này là để Chính phủ Việt Nam học hỏi kinh nghiệm và bài học từ chiến lược thu hút FDI đã góp phần tạo nên tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng của Trung Quốc trong bốn thập kỷ qua. Ngoài ra, Chính phủ Việt Nam còn tìm hiểu về các tác động chính sách và kinh nghiệm thực tiễn trong việc thu hút FDI, có thể áp dụng cho các nỗ lực phát triển kinh tế của mình.
Vào tháng 5 năm 2022, Trung Quốc và Việt Nam đã phát hành một tuyên bố chung về việc tăng cường và làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng đến Trung Quốc. Tuyên bố nhấn mạnh cam kết của họ trong việc nâng cao quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước từ góc độ chiến lược và lâu dài trong bối cảnh tái định hình địa chính trị toàn cầu và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng. Tuyên bố chung cũng bao gồm thỏa thuận duy trì cơ chế Ủy ban Chỉ đạo Trung Quốc – Việt Nam về Hợp tác song phương và thúc đẩy hợp tác trong nhiều lĩnh vực, như ngoại giao, quốc phòng, an ninh và thực thi pháp luật. Cả hai nước cũng cam kết làm việc cùng nhau để chống lại “tiến hóa hòa bình” và “cách mạng màu” và tăng cường nỗ lực chống khủng bố.
Vào ngày 13 tháng 7 năm 2023, Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Bùi Thanh Sơn đã gặp gỡ Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Ủy ban Đối ngoại Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc Vương Nghị tại Jakarta. Hai quan chức khẳng định rằng các nước của họ sẽ tiếp tục coi trọng vai trò của nhau và quan hệ đối tác chiến lược toàn diện song phương. Họ sẽ tiếp tục thực hiện hiệu quả tuyên bố chung được phát hành vào tháng 10 năm 2022, và những kết quả cụ thể của chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Phạm Minh Chính vào tháng 6 năm 2023. Hai nước sẽ hỗ trợ lẫn nhau trong việc thúc đẩy kết nối hạ tầng và chính sách giữa sáng kiến ‘Vành đai và Con đường’ và chiến lược ‘Hai hành lang, Một vành đai’.
Tổng thể, Trung Quốc và Việt Nam tiếp tục làm sâu sắc hợp tác và tăng cường mối quan hệ trong thời kỳ mới, đồng thời giải quyết các thách thức và duy trì ổn định trong khu vực.
Ba giai đoạn hợp tác thương mại, kinh tế và đầu tư giữa Việt Nam và Trung Quốc
Kể từ năm 2016, Việt Nam vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), và Trung Quốc đã là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong nhiều năm. Do đó, đầu tư trực tiếp của Trung Quốc vào Việt Nam đã tiếp tục tăng lên qua các năm.
Quá trình đầu tư FDI của Trung Quốc vào Việt Nam được chia thành ba giai đoạn với các kết quả sau:
- Giai đoạn 1: Từ năm 1991 đến 2001: FDI đầu tiên của Trung Quốc tại Việt Nam là vào năm 1991 khi một doanh nghiệp Quảng Tây (Trung Quốc) liên doanh với một nhóm Việt Nam để mở nhà hàng Hoa Long tại Hà Nội. Giai đoạn này được coi là ‘giai đoạn thăm dò’, với những thành tựu khiêm tốn khi Trung Quốc khởi động 110 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký là 221 triệu USD.
- Giai đoạn 2: Từ năm 2001 đến 2010: Trung Quốc đã tăng cả số lượng và quy mô vốn của các dự án FDI tại Việt Nam (khoảng 2,5 triệu USD/dự án), với nhiều dự án có quy mô từ 1-10 triệu USD.
- Giai đoạn 3: Từ năm 2010 đến nay: FDI của Trung Quốc vào Việt Nam đã trải qua những thay đổi đáng kể, liên tục tăng trong thứ hạng, tăng quy mô, thay đổi hình thức và lĩnh vực, và mở rộng vào các khu vực địa lý mới. Đến cuối năm 2019, tổng vốn FDI đầu tư vào Việt Nam từ Trung Quốc tiếp tục tăng mạnh, gần gấp đôi mức năm 2018 (với 683 dự án đầu tư mới được đăng ký và tổng vốn là 2,3 tỷ USD).
Mặc dù COVID-19, FDI của Trung Quốc vẫn tăng qua các năm. Năm 2022, Trung Quốc đầu tư khoảng 2,52 tỷ USD vào Việt Nam với 283 dự án mới được cấp phép, xếp thứ 4 trong số các quốc gia đầu tư vào Việt Nam, trong đó vốn đăng ký mới đạt 1,35 tỷ USD và vốn điều chỉnh trên 1 tỷ USD.
Trong năm tháng đầu năm 2023, tổng vốn đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam đạt trên 1,608 tỷ USD, tăng 41,9% so với cùng kỳ năm 2022. Trong đó, vốn đăng ký mới đạt trên 1,086 tỷ USD và vốn điều chỉnh là 451,76 triệu USD với tổng cộng 156 dự án. Về tổng vốn đầu tư, Trung Quốc xếp thứ 3 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam, sau Singapore và Nhật Bản. Tổng số dự án đầu tư của Trung Quốc vẫn có hiệu lực tại Việt Nam là 3.720 với tổng vốn đăng ký trên 24,87 tỷ USD.
Triển vọng hợp tác trong tương lai giữa Trung Quốc và Việt Nam
Dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc vào Việt Nam đã thay đổi đáng kể trong những năm gần đây với sự đa dạng của các ngành và lĩnh vực. Trong các giai đoạn trước, vốn đầu tư của Trung Quốc chỉ tập trung vào các lĩnh vực như nhà hàng, khách sạn và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, gần đây, các ngành như dệt may, giày da, sợi dệt, khai thác khoáng sản và khu công nghiệp đang thu hút FDI từ Trung Quốc.
Sự hấp dẫn của Việt Nam đối với các nhà đầu tư Trung Quốc có thể được quy cho vị trí địa lý chiến lược giáp ranh với Trung Quốc và sự tham gia tích cực của Việt Nam trong một loạt các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, bao gồm EVFTA, CPTPP và RCEP. Những yếu tố này đã tạo ra một nền tảng vững chắc để thu hút vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là từ Trung Quốc. Thêm vào đó, chi phí lao động thấp của Việt Nam và hệ thống khu công nghiệp và nhà máy rộng lớn do các tập đoàn lớn thiết lập càng làm tăng sức hấp dẫn của Việt Nam như một điểm đến cho đầu tư nước ngoài.
Kết luận
Hợp tác thương mại và kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc đã phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây. Hai quốc gia có nền kinh tế bổ sung cho nhau, với một lịch sử lâu dài về quan hệ thương mại và kinh tế. Sự hợp tác này có tiềm năng mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia và có khả năng tiếp tục phát triển trong những năm tới. Môi trường kinh doanh Việt Nam năng động và hấp dẫn, nhưng các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Trung Quốc có thể gặp thách thức liên quan đến tiếp cận mặt bằng sản xuất, đăng ký sở hữu trí tuệ và thích nghi với các thay đổi quy định pháp lý.
Để vượt qua những thách thức này, các nhà đầu tư được khuyên nên tham khảo ý kiến từ các lãnh đạo hàng đầu trong ngành. Viettonkin, với kiến thức chuyên môn sâu về thị trường Việt Nam và kinh nghiệm tư vấn quốc tế, sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp trong từng bước của quá trình đầu tư — từ nghiên cứu thị trường đến thành lập pháp nhân và vận hành. Liên hệ với Viettonkin nếu bạn đang tìm kiếm cơ hội mới tại Việt Nam.
