Khi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) giữa 15 quốc gia Châu Á – Thái Bình Dương chính thức có hiệu lực vào ngày 01/01/2022, trật tự thương mại khu vực đã bước vào một giai đoạn mới với những chuyển dịch mạnh mẽ. Đây là một hiệp định quy mô lớn với tầm ảnh hưởng vĩ mô toàn cầu, bao phủ khoảng 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), kim ngạch thương mại và dân số thế giới. Minh chứng là tổng GDP của các quốc gia thành viên RCEP đã đạt mức quy mô khoảng 25,84 nghìn tỷ USD, vượt qua cả Hiệp định Hoa Kỳ – Mexico – Canada (USMCA) hay Khu vực Kinh tế Châu Âu (EEA).
RCEP là hiệp định thương mại tự do (FTA) bao gồm 10 quốc gia thành viên ASEAN và 5 quốc gia ngoài ASEAN trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Trong khuôn khổ hiệp định, thuế quan đối với 91% các mặt hàng hàng hóa sẽ từng bước được xóa bỏ, tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ nền kinh tế của các nước thành viên. Khác với mô hình kinh tế đóng – nơi hàng hóa, dịch vụ, công nghệ và tri thức bị hạn chế, một nền kinh tế mở sẽ mang lại cho người tiêu dùng và doanh nghiệp cơ hội tiếp cận nguồn sản phẩm vô cùng đa dạng.
Sự đa dạng này thúc đẩy tổng cầu tiêu dùng, từ đó kích thích ngành công nghiệp chế biến, chế tạo phát triển. Để đạt được mục tiêu đó, các hiệp định như RCEP được ký kết nhằm giảm bớt rào cản thuế quan, kích cầu thương mại và mang lại lợi ích chung cho toàn khối. RCEP bao gồm các cam kết sâu rộng về mở cửa thị trường trong các lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Đồng thời, việc hài hòa hóa quy tắc xuất xứ (RoO) – thay vì áp dụng đồng thời 5 bộ quy tắc riêng rẽ của các hiệp định ASEAN+ như trước đây – chính là một bước tiến mang tính chiến lược, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí sản xuất.
Việt Nam — thành viên tích cực của RCEP
Là một trong những nền kinh tế có độ mở thương mại lớn nhất trong số các quốc gia đang phát triển, Việt Nam luôn là thành viên tích cực tham gia nhiều FTA vĩ mô. Trong vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2020, Việt Nam đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh điều phối, góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy sự đồng thuận của các nước thành viên đối với hiệp định này. Việc ký kết thành công Hiệp định RCEP được xem là một trong những thành tựu mang tính dấu ấn tại Hội nghị Cấp cao ASEAN 2020.
Lợi ích của RCEP đối với Việt Nam
Là khối thương mại lớn nhất thế giới, RCEP được dự báo sẽ tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng và giao thương cho Việt Nam thông qua một thị trường tích hợp và đồng bộ. Trên thực tế, Việt Nam đã hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế khu vực; do đó, những lợi ích lớn nhất không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm thuế quan thuần túy, mà cốt lõi nằm ở các biện pháp tạo thuận lợi thương mại, tiêu biểu là việc thống nhất quy tắc xuất xứ. Theo các kịch bản lạc quan nhất khi toàn bộ lợi thế được khai thác, Việt Nam được dự báo sẽ là một trong những quốc gia gặt hái được nhiều lợi ích kinh tế lớn nhất trong khối.
Tác động tích cực đến hoạt động thương mại
Theo báo cáo nghiên cứu từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Việt Nam được dự báo có mức tăng trưởng thương mại và thu nhập thuộc nhóm cao nhất trong các nước thành viên RCEP. Về định hướng thúc đẩy giao thương, mức độ tự do hóa thuế quan mà Việt Nam dành cho các nước đối tác tương đương hoặc có lộ trình ưu đãi hơn so với các hiệp định ASEAN+ hiện hành.
Ngược lại, các nước đối tác cũng áp dụng lộ trình tự do hóa thuế quan sâu rộng cho hàng hóa Việt Nam xuất khẩu:
- Úc: Xóa bỏ 92% số dòng thuế.
- New Zealand: Giảm bớt 91,4% số dòng thuế.
- Nhật Bản: Giảm bớt 90,4% số dòng thuế.
- Hàn Quốc và Trung Quốc: Đạt tỷ lệ xóa bỏ 90,7%.
Thêm vào đó, nhiều nhóm mặt hàng được áp thuế suất 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực, bao gồm: thiết bị cơ khí, dụng cụ, linh kiện máy tính, sản phẩm hóa chất, bông và một số mặt hàng nông sản trọng điểm.
Bên cạnh việc xóa bỏ thuế quan, quy tắc xuất xứ cũng được đơn giản hóa nhờ cơ chế RCEP. Các quy định về hài hòa hóa và minh bạch hóa thủ tục hải quan theo tiêu chuẩn quốc tế đã thiết lập nền tảng đồng bộ. Khi hệ thống luật pháp và quy định hải quan giữa các quốc gia thành viên đạt được tính nhất quán, doanh nghiệp vận hành trong khối sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ quy trình thông quan nhanh chóng và môi trường kinh doanh thuận lợi.
Những đồng thuận về thương mại mở ra cơ hội xuất khẩu rộng lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam, tạo điều kiện tiếp cận 14 thị trường đối tác với mức thuế suất ưu đãi, thủ tục hải quan tinh gọn và các yêu cầu kỹ thuật hài hòa. Nhờ đó, RCEP giúp củng cố vị thế và thiết lập các thị trường xuất khẩu ổn định lâu dài, ngay cả khi cục diện thế giới có nhiều biến động gây đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hơn thế nữa, bằng việc thúc đẩy trao đổi thương mại và dịch vụ hai chiều, hiệp định tạo điều kiện cho các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu vào chuỗi sản xuất hiện đại, chuyển giao công nghệ và thiết bị tiên tiến từ các quốc gia phát triển trong khối. Đồng thời, việc nhập khẩu nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất cũng trở nên dễ dàng và tiết kiệm chi phí hơn nhờ lộ trình cắt giảm thuế quan.
Vietnam as an investment destination
Mức độ mở cửa thị trường của Việt Nam trong RCEP được đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt trong phạm vi đã cam kết tại các hiệp định CPTPP và EVFTA. So với các cam kết gia nhập WTO, RCEP bổ sung thêm một số nghĩa vụ mang tính nâng cao (TRIMs+). Đặc biệt, chương Đầu tư của hiệp định thiết lập cơ chế hỗ trợ và giải quyết vướng mắc cho nhà đầu tư trong suốt quá trình triển khai dự án. Tuy nhiên, cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư (ISDS) sẽ không áp dụng đối với các trường hợp thu hồi đất đai/tài sản liên quan đến thuế quan. Đồng thời, Việt Nam bảo lưu quyền không áp dụng điều khoản tối huệ quốc (MFN) tự động trong lĩnh vực đầu tư.
Một điểm cộng lớn của RCEP là hiệp định được xây dựng dựa trên sự tương thích với trình độ phát triển kinh tế đa dạng của các quốc gia thành viên. Do đó, sự khác biệt về cấu trúc kinh tế giữa các nước phát triển và các quốc gia đang phát triển trong khối ASEAN sẽ tạo ra tính bổ trợ hoàn hảo, giúp hỗ trợ lẫn nhau qua các chuỗi cung ứng hàng hóa. Hệ quả là doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có năng lực cạnh tranh sòng phẳng và bứt phá trên thị trường. Cơ chế này đã biến Việt Nam nói riêng và khu vực ASEAN nói chung thành những điểm đến đầu tư vô cùng hấp dẫn.
RCEP thúc đẩy tăng trưởng GDP đáng kể
Dưới tác động của việc cắt giảm các biện pháp thuế quan và phi thuế quan, thu nhập thực tế tại các nước RCEP dự kiến sẽ tăng 0,21% và GDP thực tế tăng 0,17% vào năm 2035. Riêng tại Việt Nam, nếu xét theo kịch bản toàn diện nhất, mức thu nhập có thể tăng trưởng gần 5%, cao hơn nhiều so với mức trung bình 2,5% của các quốc gia khác trong khối. Khi tích hợp các xu hướng dài hạn và xem xét tất cả các cam kết tự do hóa thuế quan hiện hành trong khu vực (ngoại trừ RCEP), các mô hình nền tảng dự báo thu nhập thực tế của Việt Nam vẫn có thể đạt mức tăng trưởng vượt trội hơn 112% trong giai đoạn 2020 – 2035.
Thách thức và giải pháp
Nhìn chung, Hiệp định RCEP mang lại không gian cơ hội rộng lớn cho các nước thành viên, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển năng động như Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh việc mở ra một môi trường giao thương đa dạng, hiệp định thương mại này (có hiệu lực từ năm 2022) cũng đặt ra những thách thức không nhỏ cho khối doanh nghiệp nội địa.
Áp lực cạnh tranh gay gắt là điều không thể tránh khỏi, không chỉ trong ngành công nghiệp sản xuất mà còn ở cả khu vực dịch vụ. Thêm vào đó, các vấn đề pháp lý liên quan đến quyền sở hữu, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và thương mại điện tử cũng sẽ phát sinh với tần suất cao hơn kể từ khi RCEP đi vào thực thi.
Do đó, dù đây là thời điểm vàng để các nhà đầu tư thâm nhập và khai thác thị trường Việt Nam, việc chuẩn bị kỹ lưỡng trước các quy trình thủ tục pháp lý phát sinh là vô cùng cần thiết. Lộ trình nghiên cứu thị trường và thiết lập dự án có thể gặp nhiều rào cản nếu thiếu đi một đối tác đồng hành bản địa am hiểu sâu sắc hệ thống pháp luật sở tại.
Với năng lực chuyên môn từ các chuyên gia giàu kinh nghiệm và hệ thống dịch vụ tư vấn chất lượng cao, Viettonkin Consulting luôn sẵn sàng đồng hành hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết mọi vướng mắc pháp lý. Hãy liên hệ với chúng tôi ngay qua hệ thống website bằng đường dẫn chính thức. Liên hệ để tối ưu hóa lộ trình đầu tư và xây dựng nền tảng kinh doanh bền vững tại Việt Nam.
