Các ngành công nghiệp xanh hiện nay đang trở thành một xu hướng mang lại hiệu quả đáng kể trong tăng trưởng kinh tế, giải quyết các vấn đề xã hội và khắc phục những tác động của sự suy thoái môi trường. Do đó, nhiều ngành công nghiệp xanh đang thu hút đầu tư đáng kể tại Việt Nam.
Năng lượng tái tạo
Năng lượng tái tạo (hay còn gọi là năng lượng sạch) trái ngược với nhiên liệu hóa thạch. Chúng được tạo ra từ các nguồn liên tục hình thành, có thể coi là vô hạn như gió, ánh sáng mặt trời, sóng biển, thủy triều, v.v.
Các nguồn năng lượng tái tạo đã có tổng công suất lắp đặt đạt 20,670 MW vào cuối năm 2021, chiếm 27% tổng công suất lắp đặt của toàn hệ thống (76,620 MW); tổng sản lượng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo đạt 31,508 tỷ kWh, chiếm 12.27% tổng sản lượng của toàn hệ thống. Các dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam đã nhận được đầu tư FDI và đầu tư tư nhân đáng kể trong những năm gần đây.
Nhiều lý do đang thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của ngành năng lượng tái tạo tại Việt Nam: Việt Nam có nhiều tiềm năng địa lý tự nhiên rất phù hợp cho sự phát triển của ngành năng lượng tái tạo; nhu cầu điện trong nước cao; và chính phủ đưa ra nhiều ưu đãi, bao gồm giảm thuế và sử dụng cơ chế giá cả.
Các nguồn năng lượng tái tạo (năng lượng gió, năng lượng mặt trời quy mô lớn, năng lượng sinh khối…) sẽ dần nâng tỷ lệ của chúng lên khoảng 24% vào năm 2030, tăng lên hơn 50% vào năm 2045, theo dự thảo Quy hoạch Phát triển Điện lực Quốc gia VIII (PDP VIII). Trong khi tỷ lệ hiện tại chỉ khoảng 15%, không gian tài chính hiện tại là rất lớn.
Vào tháng 11 năm 2021, các thành viên Chính phủ Việt Nam do Thủ tướng Phạm Minh Chính dẫn đầu đã cam kết trung hòa carbon – Net-zero vào năm 2050 tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (COP26) tại Glasgow, Scotland (Vương quốc Anh).
Sản xuất xanh
Sản xuất xanh là một liên kết quan trọng trong việc hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và bền vững. Việc xanh hóa sản xuất cũng tạo ra những nhu cầu và yêu cầu mới cho các doanh nghiệp để theo kịp xu hướng tăng trưởng chung, đồng thời củng cố vị thế và nâng cao khả năng cạnh tranh của họ trên cả thị trường trong nước và quốc tế.
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã ưu tiên sử dụng nguyên liệu tự nhiên, nhiên liệu và hóa chất không độc hại; đầu tư vào máy móc, công nghệ và thiết bị hiện đại cho dây chuyền sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế để cải thiện quy trình và tiến tới sản xuất xanh; đầu tư vào việc lắp đặt hệ thống năng lượng tái tạo để chủ động sử dụng năng lượng sạch; và lắp đặt hệ thống quản lý chất lượng, an toàn và vệ sinh cũng như hệ thống xử lý chất thải nhằm hướng tới sản xuất xanh và bền vững.
Để đáp ứng các nghĩa vụ đã cam kết tại COP26, Việt Nam sẽ cần điều chỉnh cách sử dụng năng lượng trong sản xuất và tạo ra sản phẩm. Hiện tại, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang xây dựng và trình Chính phủ Kế hoạch Hành động Tăng trưởng Xanh Quốc gia giai đoạn 2021-2030, với tầm nhìn đến năm 2050, cụ thể hóa Chiến lược Tăng trưởng Xanh và làm cơ sở cho Lộ trình Không phát thải, cùng với các chiến lược, quy hoạch và các văn bản chính sách khác để phát triển kinh tế xã hội theo hướng xanh và bền vững.
Từ năm 2014 đến 2019, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã làm việc với các nhà tài trợ để thực hiện sáng kiến phát triển các khu công nghiệp sinh thái, với mục tiêu chuyển đổi khu công nghiệp thành một khu công nghiệp mới hơn với hiệu quả hoạt động cao hơn, và mục tiêu giải quyết tốt hơn môi trường sống. Các khu công nghiệp sinh thái đang ngày càng trở nên phổ biến khi sản phẩm đầu ra của một doanh nghiệp cũng có thể trở thành sản phẩm đầu vào của doanh nghiệp khác, giảm chi phí hoạt động và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
Công nghiệp hàng tiêu dùng: sản phẩm thân thiện với môi trường
Tiêu dùng xanh được định nghĩa là việc mua sắm và sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường, không gây hại cho sức khỏe con người và không đe dọa hệ sinh thái tự nhiên. Nó xuất phát từ mong muốn bảo tồn tài nguyên cho các thế hệ tương lai đồng thời cải thiện chất lượng cuộc sống của con người.
Theo một cuộc khảo sát của Nielsen, có tới 86% khách hàng Việt Nam sẵn sàng chi nhiều hơn cho các sản phẩm từ các doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến xã hội và môi trường. Khách hàng Việt Nam đang ngày càng nhận thức hơn về việc bảo vệ môi trường, nhưng thực tế, chưa rõ liệu họ có sẵn sàng chi nhiều hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường hay không. Do đó, các nhà đầu tư cần thận trọng trước khi đầu tư vào ngành này.
‘Tiêu dùng xanh’ đang trở thành một lối sống mới. Giải quyết vấn đề “xanh” trong hoạt động sản xuất cho phép các doanh nghiệp gia nhập các thị trường “khó tính” và hưởng lợi từ các mức thuế ưu đãi khi xuất khẩu hàng hóa sang các quốc gia này. Hơn nữa, theo quy định của Nhà nước, các cơ sở sản xuất và kinh doanh các sản phẩm thân thiện với môi trường mang nhãn “Nhãn xanh Việt Nam” sẽ được hưởng các ưu đãi và hỗ trợ về đất đai và vốn, cũng như miễn giảm thuế và phí bảo vệ môi trường. Đồng thời, tiêu dùng xanh mang lại những lợi thế như tăng cường an toàn và sức khỏe cho người tiêu dùng; giảm thiểu việc sử dụng năng lượng và tài nguyên thiên nhiên; và phát triển các sản phẩm mới, thân thiện với môi trường.
Nông nghiệp xanh
Nông nghiệp xanh là một phương pháp nông nghiệp vừa phục vụ nhu cầu thực phẩm của con người vừa thân thiện với môi trường và sức khỏe.
Các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và nông dân đã thúc đẩy việc triển khai các tiến bộ khoa học và công nghệ, xây dựng nhiều mô hình theo hướng phát triển xanh – sạch – bền vững. Điển hình, sản xuất lúa đã sử dụng các mô hình như “ruộng lúa bờ hoa,” “1 phải 5 giảm,” và “mô hình mẫu lớn sử dụng VietGAP.” Các thực hành nông nghiệp GAP và biogas trong các mô hình chăn nuôi được sử dụng cho cây ăn trái. Theo các cam kết tại COP26, Việt Nam đã hoàn thành kế hoạch cho chương trình biogas cho ngành chăn nuôi, theo ông Phùng Đức Tiến, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.
Nông nghiệp xanh hiện nay nhận được rất nhiều nỗ lực từ cả doanh nghiệp và nông dân, với nhiều dự án xuất sắc:
- Dự án Chuyển đổi Nông nghiệp Bền vững tại Việt Nam (Dự án VnSAT) bắt đầu tại Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long vào năm 2017, với 13 tỉnh thành tham gia thực hiện hai mặt hàng chủ lực: cà phê và gạo. Tổng vốn của dự án là 288,237 triệu USD, tương đương 6,629 tỷ VND. Dự án VnSAT có bốn thành phần: tăng cường năng lực thể chế cho tái cơ cấu nông nghiệp, phát triển lúa bền vững, phát triển cà phê bền vững và quản lý dự án.
- Dự án GIC (Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Xanh trong Nông nghiệp và Thực phẩm Việt Nam) là gói cam kết hỗ trợ kỹ thuật tiếp theo của Chính phủ Đức, được thực hiện phối hợp với Cục Hợp tác Kinh tế và Phát triển Nông thôn, GIZ, và sáu tỉnh với tổng vốn đầu tư 7 triệu euro. Dự án sẽ giúp cải thiện hệ thống canh tác theo hướng bền vững, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài nguyên thiên nhiên đồng thời nâng cao khả năng thích ứng và chống chịu của hai chuỗi giá trị nông sản chủ lực của Đồng bằng sông Cửu Long, gạo và xoài, với biến đổi khí hậu.
- Công ty Cổ phần Đầu tư Holdings Tân Thành cũng đã đề xuất đầu tư xây dựng dự án “Chuỗi giá trị y tế liên quan đến phát triển rừng bền vững tại Tây Nguyên – Mô hình điểm tại Đắk Lắk” thông qua Viện Kết nối Kinh tế Xanh. Dự án trải dài hơn 1,000 hecta, với tổng vốn đầu tư lên tới 3,000 tỷ VND trong giai đoạn 1. Đây được cho là chuỗi sản xuất dược phẩm khép kín đầu tiên của Việt Nam phù hợp với tiêu chuẩn và quy định quốc tế.
Trên thực tế, vẫn còn một số “nút thắt” cần được tháo gỡ, chẳng hạn như chưa có kế hoạch sản xuất hữu cơ hoặc chính sách riêng để hỗ trợ sản xuất hữu cơ; có ít tổ chức kiểm tra và cấp chứng nhận sản xuất hữu cơ “made in Vietnam”, với hầu hết chứng nhận phải thuê tổ chức nước ngoài với chi phí cao; nông nghiệp vẫn tiếp tục hoạt động theo quy mô nhỏ, gây khó khăn trong việc áp dụng các hình thức sản xuất khép kín và quy mô lớn của xanh. Mặc dù các lĩnh vực xanh đang ngày càng trở nên phổ biến, các nhà đầu tư gặp phải nhiều rào cản khi tham gia vào ngành này. Với hơn 17 năm kinh nghiệm, Viettonkin là chuyên gia hàng đầu trong tư vấn FDI tại Việt Nam. Chúng tôi sẵn sàng tư vấn cho bạn và cập nhật những xu hướng thị trường đang thay đổi cũng như các chính sách thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp xanh. Liên hệ với chúng tôi ngay bây giờ để tăng trưởng vượt bậc!
