Nhận thấy nhu cầu năng lượng ngày càng tăng tại Việt Nam, nhiều nhà đầu tư nước ngoài đang đẩy nhanh tốc độ thâm nhập thị trường dưới hình thức mua bán và sáp nhập (M&A), đặc biệt tập trung vào các dự án năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời.
Nhu cầu năng lượng tại Việt Nam ngày càng tăng
Việt Nam là một quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhanh, đi kèm với đó là nhu cầu năng lượng cao. Trong giai đoạn 10 năm 2011-2020, nhu cầu điện của Việt Nam tăng trưởng rất nhanh, trung bình gần 10% mỗi năm. Để đáp ứng nhu cầu điện, quy mô nguồn điện của Việt Nam đã tăng công suất từ 20.600MW vào năm 2010 lên 69.300MW vào năm 2020. Dự kiến, Việt Nam cần bổ sung thêm 6.000-7.000 MW điện mỗi năm, với chi phí đầu tư ước tính lũy kế đến năm 2030 là 3,89 triệu tỷ đồng. Bên cạnh các nguồn năng lượng truyền thống, năng lượng tái tạo sẽ đóng góp đáng kể vào nguồn cung cấp điện.
Bên cạnh đó, cuộc xung đột Nga-Ukraine đang diễn ra, kéo theo cuộc khủng hoảng năng lượng và lạm phát, đã khiến giá nhiên liệu năng lượng tăng vọt. Hậu quả này tác động trực tiếp đến giá điện, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và nhiều lĩnh vực khác trên toàn thế giới.
Thế giới ngày nay đang đối mặt với những thách thức về môi trường và năng lượng, từ đó đặt ra nhu cầu cấp thiết phải giảm phát thải carbon. Khí hậu và địa hình của Việt Nam khiến năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió, trở thành một triển vọng đầu tư quan trọng. Tiềm năng sản xuất năng lượng tái tạo lớn của Việt Nam xuất phát từ hình dạng địa lý dài và hẹp của đất nước, với hơn 3.000 km bờ biển, bao gồm cả đồi núi. Hơn 8% tổng diện tích cả nước có tiềm năng gió rất tốt với nhiệt độ trung bình hàng năm trên 21 độ C, và thường có từ 2.500 đến 3.000 giờ nắng mỗi năm.
Số liệu từ Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy Việt Nam hiện có công suất lắp đặt điện mặt trời toàn diện nhất Đông Nam Á, với 16.500 MW được sản xuất vào năm 2020. Việt Nam cũng là một trong 10 quốc gia có công suất lắp đặt điện mặt trời cao nhất toàn cầu.
Cam kết của Việt Nam về việc đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 được kỳ vọng sẽ mở ra hàng loạt cơ hội đầu tư mới, đưa đất nước trở thành trung tâm sản xuất xanh và thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa “made in Vietnam” vào thị trường các nước phát triển.
Nhà đầu tư nước ngoài đổ xô vào các dự án năng lượng
Mặc dù hoạt động M&A đã chậm lại trong nửa đầu năm 2022, nhưng con số này chỉ đơn thuần quay trở về mức trước đại dịch, vốn trung bình khoảng 25.000 giao dịch mỗi nửa năm. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài vẫn đang đẩy nhanh tốc độ thâm nhập thị trường Việt Nam dưới hình thức M&A đối với các dự án năng lượng tái tạo như dự án điện gió và điện mặt trời. Sự tiếp tục đẩy mạnh quá trình chuyển đổi năng lượng cùng với sự chú trọng ngày càng tăng đối với an ninh chuỗi cung ứng sẽ thúc đẩy hoạt động M&A trong các lĩnh vực khoáng sản quan trọng và an ninh năng lượng quốc gia trong nửa cuối năm 2022.
Các nhà đầu tư từ Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ, EU và Australia đã đẩy mạnh việc nghiên cứu thị trường và đầu tư vào nhiều dự án năng lượng. Trong số đó, khoản vay được chứng nhận xanh đầu tiên tại Việt Nam giữa Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Công ty Cổ phần Phú Yên vào ngày 9 tháng 10 năm 2020, trị giá 4,89 nghìn tỷ đồng, được sử dụng để xây dựng và vận hành một nhà máy điện mặt trời với công suất 257 MW. Các nhà đầu tư nước ngoài mang đến Việt Nam không chỉ nguồn vốn mà còn cả kiến thức kỹ thuật, kỹ năng đàm phán, quản lý dự án và hỗ trợ nhà đầu tư trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Sự năng động của các nhà đầu tư Thái Lan là một trong những yếu tố chính làm gia tăng độ sôi động của thị trường M&A trong những năm gần đây, đặc biệt là các dự án liên quan đến năng lượng tái tạo. Một số giao dịch nổi bật trên thị trường thuộc về các nhà đầu tư Thái Lan như Công ty Gulf Energy Development, Tập đoàn Super Energy và Tập đoàn Banpu Energy.
Hoạt động M&A sôi động gần đây trong lĩnh vực năng lượng tái tạo phần lớn nhờ vào đòn bẩy từ các chính sách ưu đãi dành cho các dự án năng lượng tái tạo và khung pháp lý thuận lợi đối với nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm các quy định cho phép doanh nghiệp sở hữu 100% dự án năng lượng tái tạo.
Nỗ lực của Việt Nam trong việc theo đuổi năng lượng tái tạo
Trong suốt 35 năm đổi mới và cải cách, Việt Nam đã đặt ra mục tiêu tổng quát là đảm bảo an ninh năng lượng. Đặc biệt, trong Nghị quyết 55-NQ/TW về “Định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, Việt Nam khẳng định rõ ràng cần phải thỏa mãn đồng thời yêu cầu bảo đảm an toàn môi trường với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng bền vững tại Việt Nam. Nghị quyết 55 đã nhấn mạnh nhiệm vụ quan trọng là đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng theo hướng ưu tiên khai thác, sử dụng hiệu quả, sử dụng toàn diện các nguồn năng lượng tái tạo và năng lượng sạch, đồng thời xây dựng lộ trình hợp lý cho các nguồn năng lượng truyền thống và hóa thạch.
Chỉ có 0,32% mức tiêu thụ năng lượng của Việt Nam đến từ các nguồn năng lượng tái tạo vào năm 2014. Công suất phát điện mặt trời lắp đặt vào năm 2015 chỉ đạt 4 megawatt (MW). Tuy nhiên, chỉ trong vòng 5 năm, đầu tư vào điện mặt trời đã tăng vọt.
Hiện tại, Bộ Công Thương đang hoàn thiện Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Quy hoạch điện VIII) và Quy hoạch tổng thể năng lượng quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, với trọng tâm là thúc đẩy mạnh mẽ việc sử dụng các nguồn điện sạch, giảm thiểu tác động đến môi trường. Do mức độ phức tạp cao, Quy hoạch điện VIII đặc biệt quan trọng và nhận được sự quan tâm của nhiều cơ quan, đơn vị, chuyên gia, nhà khoa học và địa phương trên cả nước. “Đặt lợi ích của người dân và đất nước lên hàng đầu” là mục tiêu tổng quát định hướng cho việc hoàn thiện Quy hoạch điện lực quốc gia của Chính phủ. Cho đến nay, các cơ chế và chính sách đầu tư cho các dự án năng lượng đã dần thể hiện sự minh bạch và rõ ràng hơn.
Về cơ chế đối với các dự án điện gió và điện mặt trời chuyển tiếp, Bộ Công Thương đã đề xuất và kiến nghị Thủ tướng Chính phủ phê duyệt cơ chế cho phép nhà đầu tư các dự án chuyển tiếp đàm phán giá điện và hợp đồng mua bán điện với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) trong khung giá phát điện và hướng dẫn do Bộ Công Thương ban hành.
Cơ chế hợp đồng mua bán điện và đàm phán giá điện nêu trên sẽ được áp dụng tương tự đối với các dự án điện gió và điện mặt trời trong tương lai nhằm đảm bảo hành lang pháp lý phù hợp và nhất quán với các dự án.
Về Quyết định thí điểm cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa các đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn (DPPA), Dự thảo Quyết định đã được đăng tải để lấy ý kiến đóng góp của công chúng.
Với nhu cầu năng lượng ngày càng tăng tại Việt Nam cũng như trên thế giới, ngành năng lượng và các giao dịch M&A trong lĩnh vực này sẽ tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài trong những năm tới. Hãy liên hệ với Viettonkin để biết thêm thông tin chi tiết về thị trường năng lượng tại Việt Nam.
