Các hình thức đầu tư không có vốn (NEMs) là gì?
Các khoản đầu tư greenfield và brownfield yêu cầu chi phí ban đầu và cam kết đáng kể, điều này có thể không phù hợp với các nhà đầu tư trong giai đoạn đầu mở rộng thị trường. Như một giải pháp thay thế, các nhà đầu tư FDI ngày càng chuyển sự chú ý của họ sang các hình thức gia nhập thị trường mới, cung cấp mức độ linh hoạt cao hơn.
Thay vì đóng góp vốn để bắt đầu một doanh nghiệp mới tại Việt Nam, các nhà đầu tư nước ngoài có tùy chọn tham gia vào “các thỏa thuận hợp đồng” để kinh doanh với các đối tác địa phương. Hình thức gia nhập thị trường này được gọi là “các hình thức không có vốn (NEMs)”. Trong đó, hình thức Hợp đồng Hợp tác Kinh doanh (BCC) đã được quy định tại khoản 14 Điều 3 Luật Đầu tư năm 2020; các hình thức NEMs còn lại được điều chỉnh bởi Luật Thương mại và pháp luật liên quan.
Dưới các hình thức NEMs, các nhà đầu tư nước ngoài có thể dễ dàng gia nhập thị trường và khởi động một dự án FDI xuyên biên giới mới. Theo Vietnamplus, “cách tiếp cận này cho phép các tập đoàn đa quốc gia phối hợp các hoạt động trong chuỗi giá trị toàn cầu thông qua việc hỗ trợ các nhà cung cấp trong nước, từ đó củng cố mối liên kết giữa các nhà cung cấp Việt Nam trong chuỗi giá trị. Với hình thức mới này, các khoản đầu tư sẽ đượcthực hiện thông qua các cơ chế hợp đồng thương mại giữa nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp trong nước. Các thỏa thuận này thường bao gồm các quy định về thương hiệu, quyền sở hữu trí tuệ, bí quyết kinh doanh, công nghệ, kỹ năng hoặc quy trình kinh doanh.”
Ví dụ và lợi ích của NEMs
Có nhiều loại thỏa thuận hợp đồng tồn tại và được phép trong thực tiễn phổ biến theo quy định của pháp luật Việt Nam:
Sản xuất theo hợp đồng hoặc Gia công dịch vụ là một thỏa thuận hợp đồng trong đó một công ty đa quốc gia (MNC) ký hợp đồng với một công ty địa phương để thực hiện một số yếu tố sản xuất, dịch vụ hoặc chế biến trong chuỗi giá trị toàn cầu của nó.
Hợp đồng cho phép các nhà đầu tư nước ngoài tận dụng lợi thế chi phí lao động thấp hơn của địa phương và lợi ích từ quy mô kinh tế. Nhà đầu tư cũng tiết kiệm được chi phí thiết lập một nhà máy mới và mua sắm thiết bị, điều này có thể tốn kém.
Cấp phép là một thỏa thuận hợp đồng trong đó bên cấp phép (tức là nhà đầu tư nước ngoài có công nghệ, sản phẩm hoặc thương hiệu độc quyền) cung cấp sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu và/hoặc công nghệ của họ cho bên nhận cấp phép tại quốc gia tiếp nhận thông qua một thỏa thuận hợp đồng.
Hình thức này cho phép bên cấp phép gia nhập thị trường mới với chi phí thấp và rủi ro thấp, trong khi bên nhận cấp phép có thể tận dụng những lợi thế cạnh tranh và tài sản độc đáo của một công ty nước ngoài mà không cần đầu tư nhiều vào chi phí R&D. Cấp phép cũng giúp bên cấp phép quảng bá thương hiệu của họ tại một thị trường mới, tăng giá trị và sự phát triển bền vững của thương hiệu.
Nhượng quyền thương mại là một mối quan hệ hợp đồng trong đó quyền điều hành một mô hình kinh doanh đã tồn tại được cấp bởi một nhà đầu tư nước ngoài (bên nhượng quyền) cho một đối tác kinh doanh địa phương (bên nhận nhượng quyền). Khác với cấp phép, theo các thỏa thuận nhượng quyền, bên nhận nhượng quyền phải trả phí nhượng quyền cho bên nhượng quyền để đổi lấy một thương hiệu và hệ thống tiêu chuẩn hóa và nổi tiếng toàn cầu đã được chứng minh là tạo ra lợi nhuận. Một ví dụ phổ biến của hình thức này là chuỗi thức ăn nhanh toàn cầu KFC.
Dưới hình thức Nhượng quyền thương mại, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ luôn có một dòng lợi nhuận ổn định và liên tục vì các điều khoản của hợp đồng nhượng quyền thường kéo dài nhiều năm. Với lợi nhuận từ các hoạt động Nhượng quyền, các nhà đầu tư có thể củng cố các hoạt động chính của công ty hoặc phát triển các chính sách để mở rộng và phát triển doanh nghiệp hơn nữa trong tương lai. Hơn nữa, Nhượng quyền cũng giúp các nhà đầu tư mở rộng thị trường và thu hút thêm nhiều người tiêu dùng trên toàn thế giới. Điều này không chỉ giúp thương hiệu của nhà đầu tư duy trì thị phần cao trên thị trường, mà còn thúc đẩy sự tăng trưởng của công ty.
Ngoài Sản xuất theo hợp đồng, Cấp phép và Nhượng quyền, là ba hình thức NEMs phổ biến nhất, còn có những hình thức khác cho các thỏa thuận kinh doanh cụ thể hơn, bao gồm:
Nông nghiệp theo hợp đồng là một mối quan hệ hợp đồng giữa một người mua quốc tế và (các hiệp hội) nông dân địa phương hoặc các trung gian liên quan, thiết lập các điều kiện cho việc trồng trọt, thu hoạch và tiếp thị sản phẩm nông nghiệp.
Hợp đồng quản lý là một mối quan hệ hợp đồng trong đó quyền kiểm soát hoạt động của một tài sản tại một quốc gia tiếp nhận được giao cho một công ty quốc tế, bên thầu, quản lý tài sản đó để đổi lấy một khoản phí. Cấu trúc này được sử dụng rộng rãi trong ngành khách sạn.
Nhượng quyền khai thác (khác với Nhượng quyền thương mại đã đề cập ở trên) là một hình thức cao hơn của hợp đồng quản lý, trong đó công ty quản lý sẽ quản lý tài sản để đổi lấy quyền lợi từ lợi nhuận được tạo ra bởi tài sản đó. Các nhượng quyền thường khá phức tạp, chẳng hạn như các thỏa thuận Xây dựng-Kinh doanh-Chuyển giao (BOT) trong đó đối tác nước ngoài sẽ đóng vai trò là nhà đầu tư và sở hữu tài sản trong một khoảng thời gian trước khi chuyển giao quyền quản lý cho đối tác địa phương. Các nhượng quyền thường được sử dụng trong các quan hệ đối tác công-tư (PPP).
Liên minh chiến lược là một mối quan hệ giữa nhiều công ty để theo đuổi một mục tiêu kinh doanh chung mà không yêu cầu tạo ra một thực thể pháp lý mới.
Lợi ích của NEMs đối với quốc gia tiếp nhận
NEMs có khả năng tạo ra những lợi ích kinh tế và xã hội đáng kể cho quốc gia tiếp nhận, bao gồm:
Tạo ra một số lượng lớn việc làm tại các quốc gia phát triển: Theo báo cáo của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), ước tính có từ 18-21 triệu người trên toàn thế giới làm việc trong các NEMs (số liệu 2011), chủ yếu dưới hình thức Sản xuất theo hợp đồng, Gia công dịch vụ và Nhượng quyền. Ví dụ, tại Mozambique, nông nghiệp theo hợp đồng đã giúp hơn 400.000 hộ nông dân nhỏ lẻ địa phương tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Tạo ra lợi nhuận xuất khẩu đáng kể: Các hình thức như Sản xuất theo hợp đồng, Gia công dịch vụ hoặc Nông nghiệp theo hợp đồng tạo ra giá trị xuất khẩu đáng kể ra nước ngoài và thu được ngoại tệ lớn. Bởi vì các sản phẩm sẽ được sản xuất trong nước và sau đó xuất khẩu sang các quốc gia khác, các doanh nghiệp trong nước sẽ thu được lợi nhuận lớn (ngoại tệ).
Chuyển giao tri thức: Thông qua các hình thức như Nhượng quyền hoặc Cấp phép, các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có cơ hội tiếp cận công nghệ và khoa học tiên tiến, thương hiệu nổi tiếng hoặc thậm chí cấu trúc tổ chức và bí quyết kinh doanh của các nhà đầu tư. Nhờ đó, họ sẽ học hỏi từ kinh nghiệm và phát triển khả năng của mình hơn.
Giúp các quốc gia tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu (GVCs): NEMs củng cố nền tảng địa phương về việc làm, GDP, xuất khẩu và phát triển công nghệ, giúp nền kinh tế địa phương tham gia sâu hơn và hiệu quả hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.
