Trong những thập kỷ qua, số hóa nông nghiệp đang ngày càng trở nên phổ biến nhờ vào tiềm năng của nó trong việc tăng năng suất và cung cấp cho người tiêu dùng sự minh bạch hơn trong quy trình sản xuất.
Nhiều chuyên gia tin rằng chuyển đổi số nhanh chóng là cách tốt nhất để nông nghiệp Việt Nam phục hồi và phát triển trong giai đoạn hậu đại dịch, khẳng định vai trò của nó như một trong những trụ cột chính của tăng trưởng kinh tế quốc gia. Giữa những thách thức từ biến đổi khí hậu, biến động thị trường và thay đổi trong xu hướng tiêu dùng, số hóa được kỳ vọng sẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp Việt Nam.
Hiệu suất thị trường hiện tại
Báo cáo mới nhất được công bố bởi Statista vào tháng 10 năm 2022 cho thấy nông nghiệp chiếm 12,56% GDP của quốc gia vào năm 2021. Ngành này cũng cung cấp 39,45% tổng số việc làm trong cả nước. Với xu hướng số hóa ngày càng tăng, việc phát minh ra nhiều công cụ sáng tạo hơn bởi các startup agritech để duy trì an ninh lương thực tại Việt Nam không còn là điều viển vông.
Phạm vi thực hiện số hóa
Hiện tại, ngành agritech của Việt Nam vẫn đang tụt lại phía sau so với các quốc gia khác mặc dù có vị thế là một quốc gia nông nghiệp. Ngay cả với số lượng lớn các hộ nông dân quy mô nhỏ đến vừa, số lượng các công ty và dự án agritech vẫn còn hạn chế.
Đến thời điểm này, cả nước đã có 12 khu vực được chứng nhận cho nông nghiệp công nghệ cao. Ba khu vực nổi bật nhất bao gồm Hậu Giang, Phú Yên và Bạc Liêu.
Thêm vào đó, hơn 20 doanh nghiệp tại Tây Nguyên của Việt Nam đã áp dụng công nghệ nông nghiệp trong hoạt động và canh tác của họ, liên kết với máy tính, điện thoại thông minh và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử.
Cùng với các nhà đầu tư trong nước, các công ty nông nghiệp nước ngoài cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình ngành agritech tại Việt Nam. Tập đoàn Bayer Global của Đức và tập đoàn Charoen Pokphand có trụ sở tại Thái Lan hiện đang khẳng định tên tuổi của họ như một trong những nhà đầu tư chiến lược hàng đầu vào các doanh nghiệp địa phương.
Các đối tác chính trên thị trường
Các doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam đang liên tục thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ số cao trong sản xuất và chế biến để góp phần tái cấu trúc ngành nông nghiệp.
Tính đến thời điểm hiện tại, Demeter, MimosaTEK, Sero.ai và Naturally Vietnam được coi là những doanh nghiệp hàng đầu trên thị trường.
Demeter
Demeter được thành lập vào năm 2017 bởi Phạm Ngọc Anh Tùng sau khi thực hiện một dự án nông nghiệp trị giá 4,4 triệu USD tại Thành phố Hồ Chí Minh. Công ty ban đầu phát triển một hệ thống dựa trên IoT tại các trang trại Cầu Đất, với sự hỗ trợ từ một số trang trại quốc tế. Hệ thống cho phép nông dân tự động hóa hoạt động của họ và quản lý hiệu quả các trang trại thông qua lưu trữ dữ liệu đám mây cung cấp thông tin cần thiết về thời tiết, chất lượng đất, v.v.
MimosaTEK
Được biết đến là công ty duy nhất tại Việt Nam được CBInsight liệt kê trong nhóm 100+ công ty công nghệ toàn cầu đang đóng góp cho tương lai tốt đẹp hơn của nông nghiệp, từ khi thành lập, MimosaTEK đã tập trung vào việc sử dụng nông nghiệp chính xác để nâng cao các phương pháp canh tác hiện có tại Việt Nam, hầu hết trong số đó dựa trên kinh nghiệm và thủ công.
Nhằm ghi nhận giải pháp đổi mới của mình, vào năm 2017, MimosaTEK đã được đánh giá là 1 trong 10 công ty toàn cầu nhận Giải thưởng Bảo đảm Nước cho Thực phẩm do USAID trao tặng.
Sero.ai
Sero.ai là một startup agritech dựa trên AI giúp nông dân giải quyết những thách thức của sản xuất cây trồng không ổn định bằng cách tạo ra một nền tảng kết nối nông dân và các chuyên gia với nhau. Nông dân được khuyến khích chụp ảnh cây trồng bị bệnh của họ và tải lên nền tảng. Công nghệ thị giác máy tính giúp người dùng xác định bệnh và đưa ra các khuyến nghị về giải pháp phù hợp.
Naturally Vietnam
“Naturally Vietnam” là một startup agritech có trụ sở tại Hà Nội, làm việc với sứ mệnh mang lại sự minh bạch hơn cho thị trường thực phẩm. Công ty cung cấp một nền tảng mua sắm trực tuyến nơi người tiêu dùng có thể mua các sản phẩm thực phẩm có thể truy xuất nguồn gốc từ sáu trang trại ở huyện Sóc Sơn, Hà Nội.
Công ty cũng đã cung cấp vốn khởi nghiệp trên 2.000 USD để giúp cá nhân xây dựng trang trại từ đầu nhằm cuối cùng có thể đưa sản phẩm của họ lên các nền tảng thương mại điện tử.
Không cần phải nói, các startup agritech hiện có tại Việt Nam đang mở đường bằng cách sử dụng những đổi mới hiện tại của họ để chuyển đổi các phương pháp canh tác. Và trong nỗ lực để đi trước các đối thủ cạnh tranh ở Đông Nam Á, nhiều công ty trong số này đang liên tục tìm kiếm để mở rộng phạm vi kinh doanh của họ ngay cả ngoài biên giới của quốc gia. Thực sự, tương lai phía trước cho các startup agritech Việt Nam là một tương lai đầy hứa hẹn.
Đường lối tương lai của nông nghiệp Việt Nam
Các chính sách và ưu đãi được chính phủ hỗ trợ
Trước đại dịch, đã có những khung pháp lý hỗ trợ số hóa nông nghiệp tại Việt Nam, mặc dù còn khá phân mảnh.
Khi đại dịch COVID-19 bùng phát tại Việt Nam vào đầu năm 2020, nó đã đặt ra nhiều gánh nặng cho nông nghiệp, đặc biệt là làm suy yếu sức mua và gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng trong chuỗi cung ứng.
Sáu tháng sau, vào tháng 6 năm 2020, Thủ tướng Việt Nam đã ký ban hành Quyết định số 749/QĐ-TTg ban hành “Chương trình Chuyển đổi số Quốc gia Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030” xác định nông nghiệp là một trong tám lĩnh vực ưu tiên cho chuyển đổi số trong cả nước. Theo đó, Chính phủ hướng tới:
- Phát triển nông nghiệp công nghệ cao với trọng tâm là nông nghiệp thông minh và nông nghiệp chính xác, tăng tỷ lệ nông nghiệp số trong nền kinh tế.
- Tiến hành chuyển đổi số trong nông nghiệp dựa trên dữ liệu, tập trung vào phát triển các hệ thống thông tin lớn như đất đai, cây trồng, chăn nuôi và sản phẩm thủy sản.
- Thiết lập mạng lưới quan sát trên không và mặt đất tích hợp cùng với việc thúc đẩy cung cấp thông tin kịp thời về môi trường, thời tiết và chất lượng đất cho nông dân; hỗ trợ chia sẻ thiết bị nông nghiệp thông qua các nền tảng số.
- Áp dụng công nghệ số để tự động hóa quy trình sản xuất và kinh doanh; quản lý và giám sát chuỗi cung ứng sản phẩm và nguồn gốc, đảm bảo tính kịp thời, minh bạch, chính xác và an toàn vệ sinh thực phẩm.
- Thử nghiệm ý tưởng “mỗi nông dân là một thương nhân, mỗi hợp tác xã là một doanh nghiệp số” nhằm khuyến khích nông dân áp dụng công nghệ số vào sản xuất nông nghiệp, cung cấp, phân phối và dự đoán; cung cấp đào tạo về ứng dụng này và thúc đẩy phát triển thương mại điện tử trong nông nghiệp.
- Chuyển đổi mạnh mẽ các hoạt động quản lý để kịp thời áp dụng các chính sách và hướng dẫn phát triển nông nghiệp.
Ngoài ra, vào tháng 2 năm 2021, Thủ tướng đã phê duyệt kế hoạch tái cấu trúc ngành nông nghiệp Việt Nam cho giai đoạn 2021-2025 (Quyết định số 255/QĐ-TTg). Kế hoạch này đóng vai trò như một nền tảng hỗ trợ để thúc đẩy nông nghiệp thông minh, hiện đại, sạch và bền vững thông qua việc áp dụng công nghệ cao, công nghệ số và công nghệ thông tin trong tất cả các giai đoạn của chuỗi giá trị.
Hơn nữa, việc Việt Nam gia nhập nhiều hiệp định thương mại tự do (đặc biệt là CPTPP, EVFTA và RCEP) và các ưu đãi thuế của chính phủ cũng đang mở ra vô số cơ hội cho các nhà xuất khẩu nông sản địa phương tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, thu hút thêm đầu tư và nâng cao kiến thức và kỹ năng công nghệ cho nông dân địa phương.
Các xu hướng đầu tư mới nổi
Những năm gần đây đã chứng kiến xu hướng ngày càng tăng của Việt Nam hợp tác với các quốc gia phát triển khác trong quá trình chuyển đổi nông nghiệp thông qua các ứng dụng số.
Một số cơ hội hứa hẹn nhất bao gồm IoT (Internet of Things), nông nghiệp thông minh, máy móc và phần mềm, di truyền và giống cây trồng, và quản lý sâu bệnh. Chi phí thấp, tính đơn giản và hiệu quả sẽ giúp các công ty thành công trong lĩnh vực agritech tại Việt Nam.
IoT (Internet of Things)
Cả các công ty nước ngoài và trong nước đều quan tâm đến việc đầu tư vào IoT và blockchain vì rào cản gia nhập và đầu tư tương đối thấp.
Vì nông dân Việt Nam chủ yếu hoạt động trong các hộ nông dân quy mô nhỏ đến vừa, các giải pháp giá cả phải chăng và linh hoạt để tăng hiệu quả sản xuất mà không cần đầu tư lớn là ưu tiên hàng đầu.
Nhiều startup địa phương trong lĩnh vực agritech đã áp dụng IoT trong quy trình sản xuất.
Ví dụ, MimosaTEK, một trong những công ty startup agritech thành công nhất, đã cung cấp dịch vụ quản lý dựa trên IoT để phát triển một nền tảng thông tin nhằm nâng cao sinh kế của nông dân thông qua việc chuyển đổi các hoạt động canh tác dựa trên kinh nghiệm thành các hoạt động dựa trên thông tin.
Các nhà đầu tư nước ngoài nhắm vào lĩnh vực này có thể phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các công ty địa phương vì hầu hết các công ty startup agritech đều hoạt động trong lĩnh vực này. Rõ ràng, các công ty trong nước dường như có nhiều lợi thế hơn về sự gần gũi với khách hàng và hiểu biết về thị trường địa phương.
Nông nghiệp thông minh
Hiện tại, một số nhà đầu tư nước ngoài đang nhắm đến lĩnh vực này tại Việt Nam bao gồm Enzootic (Israel và Hồng Kông), GoodHout BV, SmartFarm Co Ltd, FairAgora Asia (Thái Lan), GAGO (Trung Quốc), Intello Labs (Ấn Độ), Pycno Industries (Úc), Gintel (Đài Loan), và Fluence corporation-NIROBOX (Israel).
Vì nông nghiệp thông minh yêu cầu một cách tiếp cận toàn diện từ bước cơ bản nhất của việc trồng hạt giống đến sau thu hoạch và phân phối sản phẩm, có thể mất nhiều thời gian hơn cho các công ty nước ngoài để gia nhập một thị trường mới. Tuy nhiên, họ hoàn toàn có thể vượt qua thách thức này bằng cách hợp tác với các công ty địa phương, những người hiểu thị trường rất rõ. Bằng cách này, các nhà đầu tư có thể tận dụng tối đa công nghệ tiên tiến của họ mà không phải lo lắng quá nhiều về việc không theo kịp những gì đang diễn ra trên thị trường địa phương.
Những thách thức phía trước
Tuy nhiên, ngay cả khi chính phủ Việt Nam đã đưa ra nhiều chính sách và quy định để thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp, nhiều công ty trong nước và nước ngoài vẫn phải đối mặt với những trở ngại.
Vấn đề đầu tiên liên quan đến quy trình kéo dài để nhập khẩu chuỗi cung ứng và thiết bị vào Việt Nam.
Vấn đề thứ hai là thiếu tính minh bạch trong các ưu đãi, cấu trúc pháp lý và vật lý yếu kém, cũng như quản lý kém đầu vào và đầu ra nông nghiệp.
Điều này dẫn đến những thách thức cho các công ty nước ngoài phải điều chỉnh chiến lược của họ khi mở rộng vào Việt Nam.
Ông Lê Vũ Minh, Giám đốc Tư vấn Chiến lược của Tập đoàn FPT chỉ ra rằng nhiều sản phẩm nông nghiệp Việt Nam đứng đầu về sản lượng, như gạo và cà phê, nhưng lại tụt lại về giá trị trên mỗi đơn vị và năng suất trên mỗi đơn vị sản xuất.
“Nói như vậy, bây giờ là thời điểm thích hợp để phát triển giá trị và sự tăng trưởng của ngành nông nghiệp, không còn phụ thuộc vào sản lượng, mà thay vào đó là sản xuất với chuyển đổi số như một vị trí hỗ trợ cho nền kinh tế,” ông nói thêm.
Tạo dựng tương lai đầu tư
Không còn nghi ngờ gì nữa, nông nghiệp Việt Nam đang ở một bước ngoặt. Ngành này vẫn là một phần quan trọng trong sự phát triển kinh tế của quốc gia do tầm quan trọng ngày càng tăng của nó trong các vấn đề an ninh lương thực toàn cầu. Nông nghiệp bền vững và phát triển chuỗi giá trị do đó là những ưu tiên chiến lược trong những năm tới và dự kiến rằng khu vực tư nhân sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình này.
Nói như vậy, nếu bạn vẫn đang tìm kiếm một bàn tay an toàn để giúp bạn tiến xa hơn vào thị trường nông nghiệp Việt Nam, hãy kết nối với Viettonkin để nhận được những lời khuyên đầu tư chi tiết, cập nhật và cá nhân hóa. Tại đây, chúng tôi tập hợp một cộng đồng các tư vấn viên uy tín, với các kênh giao tiếp phát triển cao cùng với một mạng lưới kết nối đa dạng của các doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Liên hệ với chúng tôi ngay bây giờ để nâng cao cơ hội thành công trong kinh doanh của bạn!
