Esports tại Việt Nam đang dần chứng minh rằng nó không chỉ là trò chơi điện tử mà còn góp phần vào sự phát triển của một hệ sinh thái giải trí kỹ thuật số phức tạp có khả năng thu hút các nhà đầu tư lâu dài và tạo ra hàng tỷ đồng. Với việc esports được đưa vào làm sự kiện tranh huy chương tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á lần thứ 31, và các đội tuyển Việt Nam giành được bốn huy chương vàng và ba huy chương bạc, ngành công nghiệp này đang bắt đầu nhận được sự chú ý cần thiết để phát triển, bất chấp những quan điểm công chúng lâu nay và các quy định hạn chế.
Esports là gì?
Ngoài những ý kiến khác nhau về ranh giới của thị trường, có nhiều định nghĩa về thuật ngữ “esports.” Newzoo, một trong những nguồn đáng tin cậy nhất về thông tin và phân tích thị trường game, định nghĩa esports là “trò chơi cạnh tranh chuyên nghiệp hoặc bán chuyên nghiệp theo hình thức tổ chức (giải đấu hoặc giải) với một mục tiêu/giải thưởng cụ thể, chẳng hạn như giành chức vô địch hoặc tiền thưởng.” Với định nghĩa này, quy mô thị trường esports sẽ chỉ bao gồm doanh thu và lượng người xem từ nội dung trò chơi cạnh tranh chuyên nghiệp.
Ngành công nghiệp esports. Ảnh: Newzoo
Esports đã trở thành một phần của dòng chính, với những siêu sao và giải đấu riêng, các vận động viên và chủ sở hữu nổi tiếng, cùng những giải đấu bán hết vé trên toàn thế giới và trao hàng triệu đô la tiền thưởng. Mặc dù sẽ mất một thời gian trước khi esports được đưa vào Thế vận hội, nhưng châu Á đã dẫn đầu trong việc công nhận esports như một môn thể thao, với esports được giới thiệu như một sự kiện triển lãm tại Đại hội Thể thao châu Á 2018 ở Jakarta và như một môn thể thao tranh huy chương tại SEA Games 2019 ở Manila.
Khi ngành công nghiệp esports ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt là ở Việt Nam, chúng ta cũng thấy sự phát triển của các ngành liên quan khác, như tổ chức sự kiện, phát trực tiếp, sáng tạo nội dung, và nhiều hơn nữa. Họ đã hỗ trợ trong việc phát triển một hệ sinh thái giải trí kỹ thuật số phức tạp tại Việt Nam, có tiềm năng thu hút các nhà đầu tư lâu dài và tạo ra hàng tỷ đồng.
Cảnh quan esports tại Việt Nam
Mặc dù vẫn là một ngành công nghiệp non trẻ vừa trải qua một giai đoạn tàn khốc do Covid-19, esports tại Việt Nam có một tương lai hứa hẹn với những con số tích cực về người chơi hoạt động, người xem, quỹ giải thưởng, và nhiều hơn nữa.
Dữ liệu từ Sổ tay eSports Việt Nam 2021 cho thấy số lượng người chơi trong nước đã tăng lên gần 18 triệu vào năm 2020. Điện thoại thông minh đã vượt qua máy tính PC/Laptop trở thành thiết bị esports phổ biến nhất trong cộng đồng Việt Nam, chiếm 58.3% tổng số.
Được phát hành chính thức bởi Hiệp hội Thể thao Giải trí và Điện tử Việt Nam (VIRESA), cuốn “sổ trắng” này nhằm trở thành một hướng dẫn cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp để hiểu rõ hơn về ngành công nghiệp esports Việt Nam, giúp họ phát triển ngành công nghiệp trò chơi kỹ thuật số trong tương lai.
Trong số gần 18 triệu game thủ esports tại Việt Nam, người chơi Gen Z (từ 13 đến 22 tuổi) chiếm 75.8%. Mặc dù không có thu nhập ổn định, họ sẵn sàng chi tiêu cho esports với tỷ lệ 51-57%. Đây không phải là một con số tồi khi so với thế hệ Millennials (64%), cho thấy tiềm năng tạo ra doanh thu từ Gen Z là rất lớn trong tương lai.
Mặc dù chưa có nhà đầu tư esports nào công bố doanh thu trên thị trường Việt Nam, với khoảng 26 triệu người xem, nhu cầu giải trí ngày càng tăng đang tạo điều kiện cho các nhà sáng tạo nội dung, kênh truyền thông, và các tổ chức sự kiện esports gia nhập thị trường. Các streamer, nhà sáng tạo nội dung, bình luận viên, và các game thủ chuyên nghiệp (pro-players) đang nổi lên, với tài khoản cá nhân của họ được theo dõi bởi hàng trăm nghìn người, khiến esports trở thành một kênh quảng bá thương hiệu rất hiệu quả tại Việt Nam.
Tổng quỹ giải thưởng cho esports tại Việt Nam đã đạt 4 triệu USD tính đến tháng 12 năm 2020. Đây là một con số ấn tượng khi Việt Nam chỉ mới gia nhập ngành công nghiệp esports.
Cũng theo cuốn sổ trắng, esports tại Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ vào năm 2020 và trở thành một hình thức giải trí chủ yếu do sự bùng phát của Covid-19. Cụ thể, trong thời gian giãn cách xã hội, 80% người chơi cho biết họ đã dành nhiều thời gian hơn cho esports, với 52.5% trong số họ chơi game hàng ngày với thời gian trung bình là 2 giờ 55 phút. Các nền tảng phát sóng tại Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng bất ngờ về nội dung esports, với số lượt xem trên Facebook Gaming tăng 81.37%. Mức độ tương tác và độ phủ sóng tăng lần lượt 50% và 79.6%,
Hơn nữa, việc thấy các game thủ Việt Nam thi đấu tại đấu trường esports toàn cầu đã thu hút sự chú ý của nhiều người dân Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ. Vào tháng 10 năm 2020, khi dịch COVID-19 vẫn cản trở việc tổ chức nhiều giải đấu trong nước và quốc tế, nhiều người Việt Nam và khán giả trên toàn thế giới đã theo dõi và cổ vũ cho hành trình đầy cảm hứng của tài năng Việt Nam Lê Quang Duy tại Giải vô địch Thế giới Liên Minh Huyền Thoại (LoL) 2020. Với lối chơi mạnh mẽ và thu hút, Duy, được biết đến trên toàn cầu với tên gọi “Style of Me” hoặc SofM, đã giúp đội của mình Suning tiến vào trận chung kết LoL Worlds đầu tiên. Đây cũng đánh dấu lần đầu tiên một game thủ Việt Nam đạt đến vòng chung kết của giải đấu danh giá này.
Vào thời điểm đó, mức lương hàng năm của SofM từ Suning khoảng 20 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 5.8 tỷ đồng mỗi tháng. Mặc dù không thể trở về nhà với tư cách là nhà vô địch, nhưng hành trình anh hùng của SofM và các đồng đội sẽ được nhớ mãi như một câu chuyện truyền cảm hứng của thế hệ trẻ chinh phục thế giới. Sự quan tâm và yêu mến của người dân Việt Nam đối với esports sẽ tiếp tục gia tăng nhờ những nỗ lực không ngừng của các đội tuyển quốc gia trong suốt những năm qua. Hơn nữa, với việc esports được đưa vào làm sự kiện tranh huy chương tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á lần thứ 31, và các đội tuyển Việt Nam giành được bốn huy chương vàng và ba huy chương bạc, ngành công nghiệp này đang bắt đầu nhận được sự chú ý cần thiết để phát triển, bất chấp những quan điểm công chúng lâu nay và các quy định hạn chế.
Các rào cản đối với sự phát triển của esports tại Việt Nam
Các chuẩn mực xã hội
Mặc dù đang dần được công nhận bởi các tổ chức quốc gia và khu vực, phần lớn dân số Việt Nam vẫn không coi esports là một lĩnh vực nghiêm túc. Bởi vì phần lớn các game thủ esports bắt đầu sự nghiệp ở độ tuổi trẻ, nhiều bậc phụ huynh đã hiểu sai đam mê của con cái họ và coi trò chơi điện tử và esports là “giải trí vô ích.” Trong khi đó, các game thủ esports tiếp tục trở thành một nghề phổ biến ở nhiều quốc gia phát triển, mang lại danh tiếng và tài sản cho những người hiện đang là thần tượng của nhiều người.
Nghề này cũng phải đối mặt với những thách thức khác ở Việt Nam, bao gồm mức lương trung bình thấp, thời gian nghề ngắn, và môi trường cạnh tranh khốc liệt. Do đó, Việt Nam sẽ cần một chiến lược xã hội hóa mạnh mẽ để esports được chấp nhận rộng rãi. Chỉ khi đó, nghề “game thủ” mới được hỗ trợ và theo đuổi, cho phép esports phát triển tại Việt Nam.
Các rào cản pháp lý
Từ góc độ kinh tế, ông Nguyễn Quang Đông, Giám đốc Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, cho biết: “Một sự thúc đẩy mạnh mẽ từ môi trường chính sách và quy định hứa hẹn sẽ biến thể thao kỹ thuật số thành một ngành công nghiệp chủ chốt trong nền kinh tế số của Việt Nam, trong và sau đại dịch Covid-19.”
Theo Sổ tay eSports Việt Nam 2021, để tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho esports phát triển, các cơ quan quản lý cần tạo điều kiện cho 4 vấn đề, bao gồm: kiểm soát nội dung; các vấn đề cấp phép; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tốt hơn; và hợp đồng hợp tác ngành.
Hiện tại, cơ sở pháp lý cho nội dung esports (do Bộ Thông tin và Truyền thông quản lý) và các vấn đề cấp phép esports (do VIRESA quản lý) đang được xử lý tốt. Tuy nhiên, các tiêu chí trong các tài liệu pháp lý của ngành sẽ cần được hoàn thiện và cụ thể hóa. Các vai trò, trách nhiệm và kênh giao tiếp cho quản lý nội dung esports cũng phải được xác định.
Về quyền sở hữu trí tuệ, phần mềm trò chơi, các buổi biểu diễn, bản ghi âm, video và phát sóng trên các nền tảng OTT (YouTube, Facebook, v.v.) đều được bảo vệ, nhưng lối chơi của các trò chơi điện tử thì không. Không có quy định cụ thể cho các nhà sáng tạo nội dung hoặc người chơi esports. Điều này cần thiết phải sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ.
Cơ hội đầu tư
Esports đã trở thành một ngành công nghiệp lớn ở một số quốc gia, đóng góp 1 tỷ USD doanh thu toàn cầu. Tuy nhiên, tại Việt Nam, esports vẫn đang ở giai đoạn phát triển đầu tiên. Dưới tác động của đại dịch Covid-19, các ngành công nghiệp mới như trò chơi điện tử và esports được kỳ vọng sẽ trở thành “cứu cánh” cho nền kinh tế và các doanh nghiệp. Việt Nam, với dân số trẻ và cơ sở hạ tầng Internet đang phát triển, sẽ là một vùng đất màu mỡ và tiềm năng cho những ngành công nghiệp mới này phát triển.
Hiện tại, các nhà đầu tư đang tìm kiếm cơ hội đầu tư vào esports tại Việt Nam có thể xem xét các lựa chọn sau:
Đầu tư vào các đội tuyển hoặc tổ chức esports
Đầu tư hoặc tài trợ cho một đội tuyển esports không còn là khái niệm xa lạ ở Việt Nam. Chúng ta đã thấy thành công của nhiều đội tuyển được các tổ chức nước ngoài đầu tư, chẳng hạn như EVOS Esports (Indonesia), Team Flash, Impunity eSports (Singapore), và GAM Esports. Có thể bắt đầu một tổ chức mới từ đầu. Tuy nhiên, việc xây dựng thương hiệu sẽ rất khó khăn, và các nhà đầu tư sẽ phải dành một lượng lớn thời gian và công sức để tìm kiếm, tuyển dụng và đào tạo tài năng. Do đó, ở Việt Nam, đầu tư vào một tổ chức đã tồn tại là lựa chọn tốt nhất.
Vào mùa hè năm 2021, CMG.ASIA và NRG Esports, một tổ chức esports chuyên nghiệp của Mỹ, đã công bố việc mua lại GAM Esports, một thế lực trong giải đấu Liên Minh Huyền Thoại cấp cao nhất của Việt Nam. Dưới sự quản lý của một chủ sở hữu mới, GAM Esports đã trở thành nhà vô địch của VCS 2022 Spring Playoffs, giành giải thưởng 400 triệu đồng, và sau đó tiếp tục giành huy chương vàng cho Việt Nam tại SEA Games 31 với thành tích bất bại 10-0.
Quyết định đầu tư thành công này của NRG được kỳ vọng sẽ mở đường cho các nhà đầu tư nước ngoài có tiềm lực tài chính lớn gia nhập thị trường esports Việt Nam và cung cấp cơ hội cho tài năng trẻ của đất nước.
Đầu tư vào phát triển các trò chơi esports
Việc tạo ra một trò chơi điện tử thú vị đã khó, chưa nói đến việc biến nó thành một tựa game esports thu hút nhiều nhà tài trợ và đã phát sinh hàng loạt giải đấu quốc gia và khu vực. Để cạnh tranh với các studio quốc tế khác phát triển và phát hành game, trò chơi sẽ cần nhiều điểm bán hàng và nội dung đang thịnh hành. Tuy nhiên, điều này không hoàn toàn là không thể.
Vào cuối năm 2017, Free Fire đã được phát hành bởi 111dots Studio, một studio game nhỏ ở Việt Nam. Trò chơi sau đó đã được Garena mua lại, giúp nó có một diện mạo ngoạn mục và trở thành một hiện tượng toàn cầu. Là nhà phân phối trò chơi trực tuyến hàng đầu tại Việt Nam hiện nay, Garena đã giúp Free Fire đạt hơn 1 tỷ lượt tải xuống trên Google Play (tính đến năm 2021) và hơn 100 triệu lượt tải xuống trên App Store, trở thành trò chơi battle royale di động phổ biến nhất. Vào năm 2021, Free Fire đã đạt 1.23 tỷ giờ xem trên Twitch, YouTube Gaming và Facebook Gaming, và tạo ra 1.1 tỷ USD doanh thu.
Các nhà đầu tư cũng có thể thử hình thành một quan hệ đối tác với các bên liên quan trong ngành đã được thiết lập để hưởng lợi từ những lợi thế thị trường của họ. Ví dụ, Appota cung cấp nhiều giải pháp cho các nhà phát triển trò chơi, tổ chức esports và cộng đồng game, nhằm đổi mới hệ sinh thái esports Việt Nam. VIRESA, mặt khác, tập trung vào việc thiết lập các quy tắc thi đấu và quy định chính thức cho esports, cũng như thiết lập các quy định cho hệ thống giải đấu esports quốc gia và đào tạo.
Kết luận
Mặc dù còn nhiều thách thức, Việt Nam mang đến những cơ hội đáng kể cho sự phát triển trong tương lai của esports trong lĩnh vực giải trí kỹ thuật số như một quốc gia năng động đứng thứ hai chỉ sau Singapore về động lực thị trường ở Đông Nam Á. Cần có sự tỉ mỉ và chăm sóc trong đầu tư để bất kỳ vốn nào được đặt vào đúng chỗ vào đúng thời điểm, tạo ra môi trường phù hợp cho tài năng Việt Nam và sự phát triển của ngành công nghiệp esports. Để có thêm thông tin chi tiết về ngành và các xu hướng hiện tại, xin vui lòng liên hệ với Viettonkin, công ty tư vấn hàng đầu và tư vấn kinh doanh tại Việt Nam.
