Bắt đầu từ tháng 4 năm 2020, Nghị định số 10 (về điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô) chính thức có hiệu lực. Điều này đánh dấu sự kết thúc của một cuộc tranh cãi kéo dài nhiều năm về việc phân định các mô hình taxi công nghệ và mở ra cơ hội phát triển cho ngành taxi tại Việt Nam.
Sự cạnh tranh giữa taxi truyền thống và ứng dụng gọi xe
Thị trường taxi Việt Nam có giá trị 0,41 tỷ USD vào năm 2021, và dự đoán sẽ đạt 0,79 tỷ USD vào năm 2027, với tỷ lệ tăng trưởng hàng năm (CAGR) khoảng 10,25% trong giai đoạn 2022 đến 2027.
COVID-19 đã gây thiệt hại lớn cho ngành taxi vào năm 2020, với các đợt phong tỏa và thời gian hạn chế ảnh hưởng đến nhu cầu taxi. Ngoài ra, việc đóng cửa biên giới đã khiến nhiều công ty taxi phụ thuộc vào khách du lịch gặp khó khăn trong hoạt động. Tuy nhiên, nhu cầu về dịch vụ vận chuyển, chủ yếu là ứng dụng công nghệ, đã tăng lên sau khi các hoạt động của đất nước bắt đầu mở cửa trở lại.
Các dịch vụ chính của một công ty taxi truyền thống vẫn là đặt xe qua điện thoại và gọi xe trên đường. Tuy nhiên, giá cước taxi rẻ và việc đặt xe nhanh chóng qua smartphone đang cho phép các dịch vụ taxi kỹ thuật số dần chiếm lĩnh thị trường taxi Việt Nam.
Khi các ứng dụng gọi xe gia nhập thị trường, nhiều công ty taxi đã không phản ứng kịp thời, dẫn đến doanh thu giảm mạnh. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, một số công ty taxi truyền thống đã bắt đầu áp dụng công nghệ vào hoạt động của mình. Các nhà cung cấp lớn trong thị trường này bao gồm Mai Linh, Vinasun, VinaTaxi, GrabTaxi, Gojek và Be.
Mai Linh, một công ty taxi Việt Nam, đã hợp tác với nhà cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử địa phương VNPAY vào tháng 6 năm 2020 để triển khai các thiết bị SmartPOS trên toàn bộ đội xe của mình, trở thành công ty đầu tiên trong nước cung cấp các tùy chọn thanh toán thông minh cho khách hàng. Một số công ty taxi truyền thống khác cũng đã bắt đầu ra mắt các ứng dụng gọi xe của riêng mình, điển hình là sự hợp nhất của 7 công ty taxi để tạo ra thương hiệu G7.
Hai mô hình mới cho xe công nghệ
Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, vào đầu năm 2016, Bộ Giao thông Vận tải đã ban hành kế hoạch thí điểm áp dụng công nghệ hỗ trợ kết nối cho xe hợp đồng dưới 9 chỗ tại Quyết định số 24.
Sau đó, vào ngày 17 tháng 1 (năm 2020) Chính phủ đã ban hành Nghị định số 10 quy định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 4 (năm 2020) bao gồm phần quản lý chính thức cho việc áp dụng công nghệ hỗ trợ kết nối cho xe hợp đồng.
Cụ thể, Điều 35 của Nghị định số 10 quy định trách nhiệm của các nhà cung cấp phần mềm ứng dụng gọi xe trong hai trường hợp:
Trong trường hợp đầu tiên, đơn vị chỉ cung cấp phần mềm ứng dụng để hỗ trợ kết nối vận tải (không trực tiếp điều hành phương tiện hoặc lái xe; không quyết định giá cước) và phải tuân thủ pháp luật về giao dịch điện tử và các luật liên quan khác.
Trường hợp thứ hai là nhà cung cấp phần mềm ứng dụng đã thực hiện ít nhất một trong các hoạt động vận tải để kiếm lợi nhuận (như trực tiếp điều hành phương tiện hoặc quyết định giá cước), họ phải tuân thủ quy định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải ô tô theo quy định của Nghị định số 10, luật về giao dịch điện tử và các luật liên quan khác.
Do đó, các công ty cung cấp phần mềm ứng dụng hỗ trợ kết nối vận tải chủ động lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp để đảm bảo tuân thủ Điều 35 của Nghị định số 10. Từ đó, doanh nghiệp có thể chọn làm nhà cung cấp phần mềm ứng dụng hỗ trợ kết nối vận tải hoặc một đơn vị vận tải.
Cơ hội cạnh tranh mới cho taxi truyền thống và taxi công nghệ
Trước khi Nghị định số 10 có hiệu lực, vấn đề gây tranh cãi nhất là việc xác định các thương hiệu gọi xe dựa trên luật để có kế hoạch quản lý phù hợp. Trong nhiều năm, Grab đã hoạt động tại nước ta với mô hình kinh doanh gây bất lợi cho các công ty taxi truyền thống.
Một mặt, doanh nghiệp này luôn xác định mình chỉ là nhà cung cấp phần mềm ứng dụng hỗ trợ kết nối vận tải. Nhưng mặt khác, Grab hoạt động không khác gì một doanh nghiệp vận tải khi trực tiếp xác định giá cước và can thiệp vào nhiều lĩnh vực khác, điều này không dành riêng cho các đơn vị chỉ cung cấp phần mềm gọi xe.
Điều đó khiến nhiều công ty taxi truyền thống liên tục phản đối vì họ không thể cạnh tranh với các đối thủ hoạt động trên nền tảng công nghệ như Grab. Trong khi nhiều quy định ràng buộc taxi truyền thống, Grab và các ứng dụng gọi xe không chịu nhiều áp lực. Một đại diện của công ty taxi Vinasun cho biết rằng khi Grab mới phát triển tại Việt Nam, hoạt động kinh doanh của họ giảm sút nghiêm trọng. Trong ba tháng đầu năm 2017, 4.239 nhân viên đã nghỉ việc, và 300 xe phải ngừng hoạt động.
Nghị định số 10 đã định nghĩa lại các loại hình vận tải ô tô, cho phép cả doanh nghiệp taxi truyền thống và công nghệ lựa chọn mô hình phù hợp cho mình.
Với taxi công nghệ, các doanh nghiệp giờ đây sẽ phải chịu trách nhiệm về nghĩa vụ đối với nhân viên của họ, giống như các doanh nghiệp taxi truyền thống. Đổi lại, taxi công nghệ sẽ không còn bị kiểm soát tại 5 địa phương thí điểm (Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Khánh Hòa) mà có thể hoạt động trên toàn quốc. Taxi công nghệ cũng bị giới hạn về số lượng xe như taxi truyền thống.
Giờ đây với các quy định rõ ràng, các doanh nghiệp có quyền lựa chọn, và sự cạnh tranh sẽ trở nên khốc liệt hơn, nhưng trong một môi trường lành mạnh. Bởi vì đơn đặt hàng vận tải sẽ được thiết lập lại, nhà nước có thể quản lý các hoạt động vận tải, và các doanh nghiệp phải tuân thủ các quy định.
Cơ hội đầu tư
Ngành gọi xe trực tuyến tại Việt Nam được coi là một lĩnh vực hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước, với doanh thu gần 2,4 tỷ USD vào năm 2021 và tỷ lệ tăng trưởng trung bình khoảng 30-35% mỗi năm từ năm 2015 đến nay.
Đầu tư trực tiếp vào thị trường taxi
Nhiều công ty taxi truyền thống đang dần chuyển đổi sang mô hình taxi công nghệ. Điểm mạnh của các doanh nghiệp này là đội ngũ lái xe dày dạn kinh nghiệm, độ tin cậy và an toàn, và có mặt tại nhiều thị trường nội địa lớn như du lịch. Thậm chí, giá cước của một số công ty taxi truyền thống còn rẻ hơn taxi công nghệ.
Để thành công trong việc chuyển đổi, các công ty taxi truyền thống cần huy động nguồn lực tài chính cho hoạt động trong bối cảnh mới. Vận tải taxi là một lĩnh vực kinh doanh định hướng thị trường lớn cần một khoản đầu tư ban đầu tốn kém. Sau một thời gian nhất định, các công ty phải chiếm lĩnh một thị phần tương đối về đơn hàng và số lượng hành khách. Các doanh nghiệp muốn thành công thường phải đáp ứng các yếu tố quan trọng như đảm bảo tính khả dụng, độ phủ rộng và hiệu quả.
Ngoài các “người chơi lớn” trong thị trường taxi công nghệ hiện tại như Grab, Gojek và Be, nhiều nhà vận tải công nghệ mới đang mong muốn phát triển từ các thị trường ngách cũng đang được phát triển. Một trong những thị trường tiềm năng hiện nay là cho thuê xe có lái trong một khoảng thời gian.
Mặc dù thị trường taxi đang đối mặt với một số khó khăn do giá xăng cao và sự gia tăng của các phương tiện cá nhân, nhu cầu về dịch vụ taxi sẽ tiếp tục phát triển do nhu cầu vận chuyển ngày càng tăng và sự trở lại của khách du lịch trong và ngoài nước.
Hội nhập với các hệ sinh thái dịch vụ khác
Hầu hết các doanh nghiệp taxi, cả truyền thống và công nghệ, hiện đang cố gắng tạo ra một hệ sinh thái xung quanh các dịch vụ vận tải để phù hợp với nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng.
Grab đã phát triển từ một ứng dụng gọi xe thành một “siêu ứng dụng” với tất cả các tiện ích như thanh toán, đặt hàng nhà hàng, giao hàng, du lịch, và nhiều hơn nữa. Những dịch vụ này được tạo ra để đáp ứng nhu cầu liên quan đến vận tải và tăng thu nhập cho các tài xế của Grab, trực tiếp hoặc gián tiếp. GrabFood, dịch vụ giao đồ ăn của Grab, luôn đứng đầu thị trường về mức độ sử dụng, chiếm khoảng 79% tổng số.
Xu hướng phát triển “siêu ứng dụng” đang bùng nổ trên toàn thế giới. Baidu, Alibaba và WeChat đều là những ví dụ về các ứng dụng siêu trong Trung Quốc tích hợp tất cả các dịch vụ từ vận tải đến giao hàng, thanh toán điện tử, giải trí và truyền thông.
Các công ty taxi truyền thống, chẳng hạn như Mai Linh, tập trung vào việc phát triển một hệ sinh thái truyền thống, bao gồm du lịch, viễn thông, bảo hiểm, vận chuyển hàng hóa và các cửa hàng sửa chữa ô tô. Tập đoàn Mai Linh đã thành lập cửa hàng Mai Linh Food đầu tiên vào cuối năm 2021. Khi tất cả doanh thu từ hoạt động bán hàng được chuyển cho tài xế, các tài xế Mai Linh sẽ có khả năng tăng thu nhập của mình.
Kết luận
Nhiều công ty taxi truyền thống không thể điều chỉnh để thích ứng với sự xuất hiện của các ứng dụng gọi xe trong giai đoạn đầu. Hơn nữa, các chính sách quản lý đã không phản ứng kịp thời với những thay đổi của thị trường, dẫn đến những bất đồng và tranh cãi giữa hai bên. Với việc thực hiện Nghị định số 10 của Bộ Giao thông Vận tải, ngành taxi Việt Nam giờ đây có cơ hội cạnh tranh và phát triển, tạo ra những cơ hội đầu tư đáng kể.
Nếu bạn đang tìm kiếm cơ hội đầu tư vào thị trường taxi Việt Nam, hãy liên hệ với Viettonkin để có thông tin cập nhật và đáng tin cậy nhất. Viettonkin và đội ngũ chuyên gia của chúng tôi có hơn 12 năm kinh nghiệm trong các lĩnh vực đầu tư và tư vấn doanh nghiệp. Liên hệ với chúng tôi ngay bây giờ.
