Tạp chí Giao thông Vận tải – Với tiềm năng lớn, thị trường ô tô điện tại Việt Nam đã “chuẩn bị” để ra mắt với sự tham gia mạnh mẽ của VinFast. Tuy nhiên, điều kiện hạ tầng hạn chế và thói quen sử dụng của người tiêu dùng được coi là những “rào cản” đáng kể trong cuộc đua đến thành công của loại xe này.
Ô tô điện – một xu hướng toàn cầu
Trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng, ô tô điện (EV) – một dòng xe cắm điện với động lực từ một hoặc nhiều động cơ điện, sử dụng năng lượng lưu trữ trong pin sạc đã được công nhận là giải pháp giao thông thân thiện với môi trường trong hơn 10 năm qua. Công nghệ này bắt đầu xuất hiện trên thế giới từ khoảng năm 2008 và ngày càng có nhiều bước tiến lớn trong công nghệ pin.
Theo Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, so với động cơ đốt trong, xe EV êm hơn, không có khí thải ra phía sau và thường sản xuất ít khí thải hơn. Do đó, một số chính phủ quốc gia và địa phương đã đưa ra các chính sách giảm thuế, trợ cấp và các ưu đãi khác để thúc đẩy việc giới thiệu và áp dụng xe EV trên thị trường đại chúng.
Tại Đông Nam Á, nhiều quốc gia như Thái Lan cũng đã sớm có lộ trình để thúc đẩy dòng xe này khi công bố lộ trình với mục tiêu sản xuất 250.000 xe điện vào năm 2025, bao gồm 3.000 xe buýt điện và 53.000 xe máy điện vào tháng 3 năm 2020. Không chỉ cung cấp lộ trình, Thái Lan còn có nhiều động thái nhằm tận dụng nguồn lực ngành ô tô hiện có để phát triển thành trung tâm sản xuất xe điện lớn của thế giới như đào tạo nhân lực, chuẩn bị cơ sở vật chất cũng như chính sách ưu đãi để thu hút nhà đầu tư hoặc phát triển nghiên cứu và sản xuất pin nhiên liệu và động cơ điện.
Trước những động thái này của Thái Lan, theo chỉ đạo của Thủ tướng, Văn phòng Chính phủ đã gửi văn bản đến Bộ Công Thương để xem xét và nghiên cứu dự án trở thành trung tâm sản xuất ô tô điện và xe máy điện trong ASEAN của Thái Lan. Với thông điệp này, Chính phủ đang bày tỏ mong muốn Việt Nam sẽ phát triển ngành công nghiệp sản xuất xe điện trong tương lai.
Thực tế, tại Việt Nam, cũng có các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất xe điện. Năm 2019, VinFast đã ra mắt sản phẩm xe máy điện và đạt doanh số lên tới 50.000 chiếc. Năm 2021, VinFast đã mở bán dòng ô tô điện đầu tiên VinFast – VF e34 với giá công bố là 690 triệu VND. Gần 4.000 đơn hàng thành công trong ngày đầu mở bán cho thấy sự háo hức và quan tâm của người tiêu dùng đối với phương tiện mới này. Cùng với việc bán hàng, doanh nghiệp này cũng đã đề xuất một loạt các ưu đãi cho sự phát triển của xe điện tại Việt Nam, bao gồm đề xuất miễn thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí đăng ký cho xe điện trong 5 năm.
Trước VinFast, một số công ty cũng đã nhập khẩu xe điện và xe ô tô hybrid (Hybrid) vào Việt Nam. Tháng 8 năm ngoái, Toyota đã đưa về Việt Nam những mẫu xe Hybrid đầu tiên từ Thái Lan, với mức tiêu thụ nhiên liệu chỉ 4,6 lít / 100 km.
Công ty ô tô nước ngoài khác cũng đã đưa mẫu xe điện i-MiEV vào thị trường Việt Nam để thăm dò. Họ đã xây dựng một số trạm sạc điện tại một số địa phương, nhưng sau đó đã dừng kế hoạch này vì không đạt được mục tiêu.
Tiềm năng nhưng cũng nhiều “rào cản”
Một trong những điểm mạnh của thị trường Việt Nam là dân số trẻ, cùng với tốc độ kết nối Internet mạnh mẽ, và số lượng người dùng Internet qua smartphone rất cao. Sự quan tâm của người Việt Nam đối với công nghệ xe điện đã vượt qua những hạn chế hiện tại như chi phí cao và thời gian sạc pin lâu. Tuy nhiên, sự thiếu hụt hạ tầng là trở ngại lớn nhất đối với Việt Nam.
Hiện tại, Việt Nam không có hệ thống trạm sạc hoặc đổi pin rộng rãi, vì vậy việc phát triển xe điện gặp khó khăn. Cùng với đó, các chính sách phát triển xe điện chưa đồng bộ. Cụ thể, ô tô điện hiện chỉ được hưởng thuế tiêu thụ đặc biệt 15% và được miễn thuế nhập khẩu linh kiện để lắp ráp, chưa kể đến các vấn đề công nghệ như thời gian sạc pin lâu và quãng đường di chuyển ngắn.
Với công nghệ hiện tại, thời gian để sạc đầy một chiếc xe điện là khá lâu. Ví dụ, một chiếc ô tô điện có thể di chuyển 300 km sẽ hết pin và cần khoảng 6 giờ để sạc đầy pin. Do đó, để xe điện hoạt động bình thường, cần phải có một hệ thống trạm sạc và đổi pin trên đường. Nếu không có hạ tầng tốt, tài xế sẽ phải rất tiết kiệm như: không thể sử dụng điều hòa, giữ tốc độ ổn định, không tăng tốc, phanh gấp… Nếu không may gặp kẹt xe và không thể tắt máy, có nguy cơ xe sẽ dừng lại giữa đường.
Trong khi đó, theo tính toán, để đầu tư vào một trạm sạc pin, chi phí thậm chí còn lớn hơn một trạm xăng hiện tại vì phải sử dụng công nghệ hiện đại. Do đó, phát triển một mạng lưới trạm sạc hoặc cho thuê pin lớn không phải là điều dễ dàng, đòi hỏi nhiều vốn và thời gian. Hơn nữa, giá xe điện hiện vẫn cao hơn xe chạy xăng, vì vậy khó khăn trong việc khuyến khích sự lựa chọn của người tiêu dùng.
Hiện tại, việc sản xuất và lắp ráp ô tô điện tại Việt Nam được hưởng mức thuế nhập khẩu 0% cho linh kiện và thuế tiêu thụ đặc biệt 70% so với xe chạy xăng thông thường. Các chính sách này được coi là không đủ hấp dẫn đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng. Do đó, cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển mạng lưới trạm sạc. Nếu không, ô tô điện, nếu có chạy, sẽ chỉ đi quanh một quãng đường ngắn. Thiếu hạ tầng, ô tô điện chỉ để “trưng bày”.
Liên quan đến đề xuất gần đây của Vingroup về việc miễn thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí đăng ký trong 5 năm đối với ô tô điện dưới 9 chỗ, Thứ trưởng Bộ Công Thương, Đỗ Thắng Hải cho biết điều này “có thể được xem xét” để áp dụng thí điểm, vì nó sẽ khuyến khích sản xuất và hỗ trợ người tiêu dùng sử dụng ô tô điện thân thiện với môi trường.
Nguồn : TapchiGiaoThong
