Các hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam trong nửa đầu năm 2022 đã mang lại triển vọng lạc quan cho nền kinh tế của cả nước nhờ vào sự phục hồi mạnh mẽ sau đại dịch. Tuy nhiên, tình hình đã có sự thay đổi nhẹ trong nửa cuối năm, khi những khó khăn mới xuất hiện và kết quả kinh doanh của quý 4 năm 2022 có sự phân hóa. Bên cạnh những tác động tiêu cực từ nền kinh tế thế giới, các doanh nghiệp tại Việt Nam trong năm 2022 phải đối mặt với tình trạng cạn kiệt vốn, mặc dù cơ hội kinh doanh tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tích cực trong năm 2023.
Theo một báo cáo nghiên cứu toàn cầu được Ngân hàng Standard Chartered phát hành gần đây vào tháng 1, nền kinh tế Việt Nam dự báo sẽ tăng trưởng 7.2% trong năm 2023 và 6.7% trong năm 2024, sau khi phục hồi vững chắc lên 8.0% trong năm 2022.
“Chúng tôi vẫn có niềm tin vào tiềm năng tăng trưởng cao của Việt Nam trong trung hạn,” ông Tim Leelahaphan, Kinh tế gia cho Thái Lan và Việt Nam của Standard Chartered cho biết. “Trong khi các chỉ số vĩ mô có phần giảm nhẹ trong quý 4 năm 2022, chúng vẫn chủ yếu vững mạnh. Doanh thu bán lẻ ghi nhận tăng trưởng vững chắc trong nửa cuối năm 2022, cho thấy hoạt động nội địa được cải thiện.”
Dự báo cho thấy Việt Nam đang nổi lên như một trong những điểm đến hàng đầu cho các nhà đầu tư nước ngoài tại Đông Nam Á. Điều này cũng có nghĩa là các doanh nghiệp tại Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội lớn và một môi trường kinh tế thuận lợi để tận dụng. Để tối ưu hóa những lợi thế này, các doanh nghiệp tại Việt Nam nên nỗ lực phối hợp và Việt Nam nói chung cần tìm ra những giải pháp phù hợp để vượt qua những thách thức hiện tại.
Nổi bật của doanh nghiệp tại Việt Nam trong năm 2022
Theo một báo cáo của Tổng cục Thống kê, trong năm 2022, Việt Nam có hơn 208 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 30.3% so với năm trước. Trung bình, có hơn 17 nghìn doanh nghiệp mỗi tháng quyết định thành lập và quay trở lại hoạt động.
Theo lĩnh vực kinh tế, trong năm 2022 có 1,959 doanh nghiệp mới thành lập trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản, giảm 2.0% so với năm 2021; 36.3 nghìn doanh nghiệp trong ngành công nghiệp và xây dựng, tăng 16.1% và 110.3 nghìn doanh nghiệp trong lĩnh vực dịch vụ, tăng 31.9%.
Các con số này cho thấy triển vọng trong sản xuất và kinh doanh trong những tháng cuối năm, sau một thời gian dài trì trệ do đại dịch toàn cầu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức.
Cạn kiệt vốn và sự biến động của trái phiếu, tín dụng và chứng khoán
Báo cáo của Tổng cục Thống kê cũng cho thấy chỉ riêng trong tháng 12 năm 2022, có 11,384 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, trong đó 3,776 doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh trong thời gian xác định; 5,847 doanh nghiệp ngừng hoạt động trong khi thủ tục giải thể đang chờ xử lý; 1,761 doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể.
Các con số này là kết quả của nhiều bất lợi mà các doanh nghiệp tại Việt Nam đang phải đối mặt. Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang biến động do các yếu tố địa chính trị, nhu cầu hàng hóa nhập khẩu của Việt Nam bị ảnh hưởng trực tiếp, dẫn đến tổng cầu giảm. Hơn nữa, các quốc gia trên thế giới sẽ tiếp tục thắt chặt chính sách tài khóa và tiền tệ để chống lạm phát, điều này có nghĩa là lãi suất bên ngoài sẽ tăng. Trong khi đó, tiêu dùng nội địa, vốn là nền tảng cho tăng trưởng trong năm nay, đang đối mặt với nguy cơ giảm mạnh do những gián đoạn trên thị trường tài chính và thị trường bất động sản.
Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại nhất mà hầu hết các doanh nghiệp tại Việt Nam đang gặp phải trong năm 2022 là cạn kiệt vốn. Một khảo sát của Hội đồng Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tư nhân thuộc Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng cho thấy, từ nửa cuối tháng 10 năm 2022, các doanh nghiệp tư nhân đang trong tình trạng khẩn cấp do thiếu vốn, không có dòng tiền để duy trì sản xuất và chuẩn bị nguyên liệu cho các kỳ sản xuất năm sau. Khó khăn này không chỉ xảy ra với các ngành liên quan trực tiếp đến bất động sản, mà còn với nhiều ngành khác như ngành công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp, v.v.
Tình trạng precarious này do cạn kiệt vốn có thể xuất phát từ việc cả ba trụ cột của thị trường vốn – trái phiếu, tín dụng và chứng khoán – đều bị tắc nghẽn đồng thời, khiến các doanh nghiệp tại Việt Nam không thể ứng phó kịp thời.
Kể từ khi sự kiện Tân Hoàng Minh xảy ra vào tháng 4 năm 2022, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đã phải đối mặt với những khó khăn liên tục, dẫn đến nguy cơ vỡ nợ chéo. Trong tháng qua, làn sóng rút vốn trái phiếu diễn ra trên quy mô lớn, các doanh nghiệp đã phải mua lại gần 160,000 tỷ đồng trái phiếu trước hạn (tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm trước), trong khi việc phát hành trái phiếu mới giảm 54%. Làn sóng rút vốn trái phiếu cũng dẫn đến việc rút vốn quỹ (tránh xa các quỹ đầu tư trái phiếu), khiến một số quỹ đầu tư trái phiếu phải đối mặt với rủi ro thanh khoản.
Sự biến động trong thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đã lan sang thị trường chứng khoán khi khủng hoảng niềm tin gia tăng. So với cuối năm ngoái, vốn hóa thị trường chứng khoán đã giảm 50%, tương đương khoảng 160 tỷ USD đã bốc hơi.
Trong khi đó, dưới áp lực của lạm phát, lãi suất, tỷ giá và thanh khoản, tín dụng ngân hàng cũng bị thắt chặt. Nếu trong 6 tháng đầu năm, tín dụng tăng trung bình 1.56%/tháng, thì trong 4 tháng cuối năm, tín dụng chỉ tăng trung bình 0.5%/tháng.
Do đó, VN-Index đã chứng kiến sự sụt giảm mạnh nhất thế giới trong nhiều phiên, và giá cổ phiếu giảm sâu vượt ngoài mong đợi của nhiều nhà đầu tư.
Môi trường kinh doanh tích cực tại Việt Nam trong năm 2023
Về mặt tích cực, một số doanh nghiệp đang tìm cách tự cứu mình và các doanh nghiệp tại Việt Nam trong năm 2023. Hy vọng về một môi trường kinh doanh thuận lợi tại Việt Nam đang đến từ hai cổ phiếu chỉ số, NVL và PDR. Cụ thể, với NVL, NovaGroup đã thông báo sẽ bán 150 triệu cổ phiếu NVL để có thêm tiền giải quyết các vấn đề trái phiếu. Tương tự, Phát Đạt gần đây đã thông báo về việc thanh toán sớm đợt phát hành trái phiếu thứ 9 vào năm 2021 với tổng giá trị 150 tỷ đồng, đưa số dư trái phiếu còn lại xuống còn 2,698 tỷ đồng, trong khi giá trị tài sản đảm bảo khoảng 7,000 tỷ đồng.
Dù gặp nhiều trở ngại, triển vọng về cơ hội kinh doanh tại Việt Nam trong năm 2023 khá tích cực. Kết quả của một khảo sát về xu hướng kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành chế biến và chế tạo trong quý 4 năm 2022 do Tổng cục Thống kê thực hiện cho thấy: 32.6% doanh nghiệp đánh giá tốt hơn so với quý 3 năm 2022; 33.7% doanh nghiệp cho biết tình hình sản xuất và kinh doanh ổn định và 33.7% doanh nghiệp đánh giá gặp khó khăn.
Dự kiến trong quý 1 năm 2023, 31.5% doanh nghiệp đánh giá xu hướng sẽ tốt hơn so với quý 4 năm 2022; 37.3% doanh nghiệp nghĩ rằng tình hình sản xuất và kinh doanh sẽ ổn định và 31.2% doanh nghiệp dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn.
Tóm lại
Sau một sự phục hồi mạnh mẽ từ đại dịch, các doanh nghiệp tại Việt Nam trong năm 2022 vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn từ tình hình địa chính trị thế giới và sự biến động trong nước. Một vấn đề đáng chú ý mà các doanh nghiệp tại Việt Nam gặp phải là cạn kiệt vốn do sự bất ổn của ba trụ cột chính của thị trường vốn – trái phiếu, tín dụng và chứng khoán. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đã chậm lại trong năm 2022 do rủi ro thanh khoản và sự giảm sút niềm tin của nhà đầu tư. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lạc quan về môi trường kinh doanh tại Việt Nam trong năm tới, cho rằng đây là một bước lùi cần thiết để suy ngẫm, chuyển mình và phát triển bền vững hơn cho các doanh nghiệp tại Việt Nam trong năm 2023.
