Vào tháng 3 năm 2021, Chính phủ đã khởi động một chương trình thí điểm triển khai dịch vụ tiền di động trên thị trường Việt Nam. Họ nhắm đến những người dân nghèo sống ở vùng nông thôn, đảo và vùng núi nhằm hướng tới một xã hội số bao trùm.
Sau sáu tháng triển khai, đã có hơn 1,1 triệu người dùng tiền di động. Đây vẫn là một con số thấp khi mà có 123 triệu thuê bao điện thoại trong cả nước. Tổng số giao dịch qua tiền di động đã vượt qua 8,5 triệu, tuy nhiên giá trị của chúng vẫn khiêm tốn khoảng 16 triệu USD. Những kết quả tích cực đã được ghi nhận; tuy nhiên, tiền di động vẫn chưa được phổ biến nhiều do còn nhiều thách thức lớn.
Không gian hạn chế cho tiền di động trong thị trường đầy “người khổng lồ”
Phát biểu tại một hội nghị ngân hàng, Nguyễn Mạnh Hùng, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông cho biết Việt Nam từng có cơ hội trở thành quốc gia dẫn đầu trong việc áp dụng tiền di động trong thanh toán. Tuy nhiên, Việt Nam đã không nắm bắt được cơ hội đó. Tiền di động là phù hợp nhất trong giai đoạn khi các dịch vụ tài chính số còn hạn chế, mạng 3G và 4G chưa phổ biến, và người dân chỉ sở hữu điện thoại cơ bản. Việt Nam đã tụt lại phía sau thế giới 20 năm. Thời điểm vàng để giới thiệu và thúc đẩy tiền di động đã qua lâu.
Những ngày này, theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, hơn 70% người lớn ở Việt Nam có tài khoản ngân hàng. Đây là khó khăn lớn để làm cho tiền di động trở nên phổ biến trên toàn quốc. Chính phủ đã chọn các khu vực xa xôi để triển khai thí điểm tiền di động. Tuy nhiên, các công nghệ tài chính thay thế cũng đã thâm nhập vào các thị trường nông thôn.
Mã QR, ví điện tử và ngân hàng trực tuyến đã chiếm phần lớn thị trường. Số lượng ví điện tử ở Việt Nam đã tăng lên hơn 40 lựa chọn, so với chỉ năm ví điện tử cách đây sáu năm. Điều này khiến ví điện tử trở thành một trong những phương thức thanh toán yêu thích nhất của người tiêu dùng Việt Nam cho các giao dịch trực tuyến. Việc sử dụng ví điện tử là 42% trong số những người có tài khoản ngân hàng và 17% trong số những người không có tài khoản. Do đó, rất khó để tạo ra một bối cảnh hấp dẫn cho tiền di động phát triển.
Thiếu cơ sở dữ liệu xác thực khách hàng
Kể từ khi bắt đầu chương trình thí điểm, các nhà cung cấp viễn thông đã gặp khó khăn lớn trong việc xác định thông tin khách hàng. Thông tin họ có được thu thập từ lâu và họ chưa thể truy cập vào cơ sở dữ liệu dân số quốc gia để xác minh danh tính. Kết quả là, theo bà Phạm Minh Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Kỹ thuật số Mobifone, ba nhà cung cấp viễn thông hàng đầu đã bỏ lỡ 50% khách hàng mục tiêu của họ do thông tin sai lệch về danh tính khách hàng.
Để thu thập thông tin mới nhất, tiền di động yêu cầu người dân phải đăng ký phiên bản mới của thẻ căn cước do nhà nước cấp. Tuy nhiên, nhiều công dân ở vùng xa vẫn sử dụng thẻ cũ. Họ cũng gặp bất tiện khi phải đến cửa hàng để cập nhật thông tin vì việc cập nhật trực tuyến vẫn chưa khả thi.
Do đó, cần có một nỗ lực lớn để phát triển cơ sở dữ liệu xác thực khách hàng dựa trên thống kê dân số quốc gia nhằm giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn liên quan đến an ninh thông tin.
Thiếu hợp tác chiến lược
Chính phủ Việt Nam đang hướng tới một hệ sinh thái số quốc gia mà tiền di động là một thành viên quan trọng. Để đạt được mục tiêu đó, còn một chặng đường dài phía trước. Chưa có sự hợp tác nào giữa các nhà cung cấp viễn thông. Điều này khiến người dùng không thể chuyển tiền đến tài khoản của nhà cung cấp viễn thông khác từ tài khoản của mình.
Một trở ngại cho việc áp dụng tiền di động trên toàn quốc là nó không liên kết với tài khoản ngân hàng giống như ví điện tử mặc dù thực hiện các chức năng tương tự. Điều này gây bất tiện cho những người đã quen với việc thanh toán qua tài khoản ngân hàng, dẫn đến sự không hài lòng của người dùng.
Thực tế, đã có rất ít ưu tiên dành cho sự hợp tác giữa các nhà cung cấp viễn thông nói chung và giữa các nhà cung cấp viễn thông và ngân hàng nói riêng. Các nhà cung cấp viễn thông coi tiền di động như một dịch vụ gia tăng giá trị, tương tự như việc tạo ra một trang web di động, và muốn nó tích hợp liền mạch với các hoạt động hiện tại của họ. Trong khi đó, các ngân hàng cho rằng đây chỉ là một loại dịch vụ ngân hàng di động khác, liên quan mật thiết đến hoạt động cốt lõi của họ và dễ dàng phù hợp với cơ sở hạ tầng hiện tại của họ. Kết quả là, họ đã không đạt được tiến bộ đáng kể để hình thành một sự hợp tác chiến lược, có thể tăng cường sự tiện lợi và hài lòng của người dùng, và mang lại lợi ích cho cả hai doanh nghiệp.
Giới hạn giao dịch thấp
Giới hạn giao dịch hàng tháng qua tài khoản tiền di động là 10 triệu VND (438 USD) mỗi người dùng. Phó Giám đốc VNPT Nguyễn Sơn Hải nhấn mạnh rằng giới hạn giao dịch này “không cung cấp đủ không gian cho các hóa đơn và chi tiêu hàng ngày.” Trong khi đó, vào năm 2019, thay vì giới hạn giao dịch hàng ngày, ngân hàng trung ương Việt Nam đã thiết lập giới hạn hàng tháng là 100 triệu VND (4284 USD) cho người dùng ví điện tử.
Có sự khác biệt giữa chi tiêu của dân cư thành phố và nông thôn. Tuy nhiên, khi nhu cầu của người tiêu dùng đang tăng nhanh ngay cả ở các khu vực xa xôi, giới hạn giao dịch 10 triệu VND dường như không hấp dẫn đối với một số lượng lớn người dùng.
Nỗ lực giáo dục khách hàng mục tiêu về tiền di động chưa đủ
Mặc dù dân cư ở các vùng xa là những người có tiềm năng nhất để áp dụng tiền di động, họ vẫn chủ yếu là các cộng đồng sử dụng tiền mặt. Điều này khiến Chính phủ và các nhà cung cấp viễn thông khó khăn trong việc thay đổi niềm tin và hành vi của họ, từ đó nuôi dưỡng lòng tin với họ.
Thiếu thông tin là một thách thức thực sự đối với người dùng tiền di động, đặc biệt là các cộng đồng nông thôn. Hầu hết dân cư nông thôn thiếu thông tin rằng tiền di động cũng có thể được sử dụng để mua hàng thông qua việc sử dụng số hóa đơn và thanh toán hóa đơn tiện ích miễn là có số doanh nghiệp. Điều này cho thấy một dấu hiệu rõ ràng rằng thông tin không đầy đủ đã tạo ra một thách thức trong việc tiếp cận nhiều dịch vụ mà công nghệ tiền di động có thể cung cấp cho họ.
Số lượng lớn khách hàng mục tiêu, đặc biệt là các cộng đồng miền núi, hoàn toàn không quen thuộc với khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt, chưa nói đến tiền di động. Do đó, tiền di động cũng cần một nỗ lực tiếp thị đáng kể để giáo dục khách hàng mục tiêu về tiền di động là gì và nó có thể giúp họ tốt hơn tiền mặt như thế nào. Việc ra mắt tiền di động chắc chắn là một công việc tốn kém.
Chính phủ đã thảo luận về một kế hoạch chiến lược và thực hiện các hành động ngay lập tức để giải quyết những thách thức trên. Việc phổ biến tiền di động trên toàn quốc không phải là một “nhiệm vụ bất khả thi” vì họ coi những thách thức là cơ hội cho sự đổi mới và phát triển hơn nữa. Có một tương lai hứa hẹn cho tiền di động cạnh tranh trong thị trường cạnh tranh của Việt Nam.
