Kiều hối tiếp tục đóng góp vào sự phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam khi ngày càng nhiều cơ hội đầu tư xuất hiện đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Tổng quan
Kiều hối đã tăng trưởng nhanh chóng trong vài năm qua để trở thành một trong những nguồn lực tiềm năng cho sự phát triển kinh tế – xã hội toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn cao cho việc phục hồi kinh tế. Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã phát triển mạnh mẽ với khoảng 5,3 triệu người vào năm 2020 tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tiềm năng kinh tế, công nghệ và quản lý, vì vậy có một cơ hội lớn cho Việt Nam để tận dụng nguồn lực này. Cùng với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), kiều hối chiếm tỷ lệ lớn nhất trong nguồn vốn nước ngoài vào Việt Nam và có xu hướng tăng lên qua các năm.
So với viện trợ phát triển chính thức (ODA) và đầu tư danh mục nước ngoài (FPI), kiều hối gửi về Việt Nam luôn có giá trị lớn và ổn định hơn.
Trong một thời gian dài, Chính phủ Việt Nam đã cung cấp các hướng dẫn và ban hành các chính sách có lợi và thu hút cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Nỗ lực thu hút đầu tư và nhân tài, cũng như tăng cường kiều hối từ cộng đồng người Việt Nam sống ở nước ngoài bắt đầu được tập trung vào khoảng đầu thế kỷ XXI, khi Việt Nam bắt đầu quá trình cải cách với các chính sách đột phá nhằm dần mở cửa và hội nhập với thế giới.
Với Quyết định 170/1999/QD-TTg bổ sung bởi Quyết định 78/2002/QĐ-TTg, Chính phủ Việt Nam đã bắt đầu ban hành các hướng dẫn về công tác khuyến khích và tạo điều kiện cho người Việt Nam ở nước ngoài chuyển ngoại tệ về Việt Nam theo nhu cầu của họ phù hợp với pháp luật Việt Nam và pháp luật của các quốc gia mà họ đang cư trú.
Thông qua các văn bản khác, như Nghị quyết số 36-NQ/TW (2004), Chỉ thị 45/CT-TW (2015), Kết luận 12-KL/TW (2021), và Nghị quyết 169/NQ-CP (2021), Chính phủ đã có thêm nhiều hướng dẫn để mở rộng và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho chính sách kiều hối và thu hút đầu tư của người Việt Nam ở nước ngoài.
Theo Quyết định số 170/1999/QD-TTg được Thủ tướng phê duyệt, Chính phủ Việt Nam khuyến khích cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài gửi kiều hối qua các kênh như các tổ chức tín dụng được Nhà nước công nhận, chuyển tiền qua các nhà cung cấp dịch vụ tài chính bưu chính quốc tế, hoặc bằng cách mang kiều hối vào Việt Nam trực tiếp.
Tình hình hiện tại
Mặc dù dịch Covid-19 đã có tác động mạnh mẽ đến người Việt Nam ở nước ngoài trong vài năm qua, dữ liệu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) cho thấy vào năm 2021, kiều hối đạt 12,5 tỷ USD, tăng khoảng 10% so với năm 2020.
Tuy nhiên, Ngân hàng Thế giới cho rằng do có nhiều kênh khác nhau mà kiều hối vào nước, con số thực tế thực sự cao hơn. Ước tính Việt Nam đứng thứ tám thế giới về dòng kiều hối, mang về 18,1 tỷ USD, tăng từ 17,2 tỷ USD vào năm 2020.
Theo dữ liệu từ Bộ Tài chính, từ năm 2000 đến 2020, dòng kiều hối vào Việt Nam chiếm 3-8% GDP hàng năm, cao hơn so với các nước phát triển (1-2% GDP trung bình).
Phần lớn kiều hối đến từ Bắc Mỹ (Mỹ và Canada), châu Á, Úc và châu Âu. Hoa Kỳ – nơi có nhiều người Việt Nam sinh sống và làm việc – chiếm 50% tổng kiều hối gửi về Việt Nam, tiếp theo là Nhật Bản, Trung Quốc và Úc.
Các nền kinh tế lớn trên thế giới được dự đoán sẽ phục hồi và tăng trưởng vào năm 2022, cho phép người Việt Nam ở nước ngoài kiếm được và gửi nhiều tiền hơn về hỗ trợ các thành viên trong gia đình hoặc đầu tư vào kinh doanh và sản xuất. Gần đây, những dấu hiệu đáng lo ngại đã xuất hiện, chứng tỏ rằng sự tăng trưởng trong kiều hối gửi về Việt Nam sẽ là một chỉ số chậm. Theo Chi nhánh SBV Thành phố Hồ Chí Minh, tổng số kiều hối chuyển đến Thành phố Hồ Chí Minh qua các tổ chức tín dụng và tổ chức kinh tế trong 6 tháng đầu năm 2022 chỉ đạt 3,16 tỷ USD, giảm 13% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, kết quả bất ngờ này được coi là một trở ngại tạm thời do xung đột ở Nga và Ukraine và lạm phát cao do giá thực phẩm và dầu mỏ tăng cao. Kiều hối gửi về Việt Nam vẫn được kỳ vọng sẽ phục hồi và duy trì đà tăng trưởng từ 5-7% vào cuối năm 2022.
Kiều hối cho đầu tư
Trước đây, kiều hối chuyển về Việt Nam chủ yếu được sử dụng cho tiết kiệm cá nhân. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, việc đầu tư kiều hối vào chứng khoán, bất động sản, cơ sở kinh doanh, hoặc đầu tư vào sản xuất, kinh doanh và dịch vụ đã tăng mạnh.
Đến cuối năm 2021, người Việt Nam ở nước ngoài từ 29 quốc gia và vùng lãnh thổ đã đầu tư vào 376 dự án đầu tư tại Việt Nam, tại 42/63 tỉnh thành trên cả nước, tập trung chủ yếu vào ngành chế biến và sản xuất, với tổng vốn khoảng 1,72 tỷ USD, chưa bao gồm vốn đầu tư của người Việt Nam ở nước ngoài thông qua các hình thức gián tiếp khác hoặc bằng cách đầu tư theo hình thức đầu tư trong nước. Ngoài dòng vốn đầu tư trực tiếp, còn có các kết nối từ người Việt Nam ở nước ngoài, mang lại cho các doanh nghiệp và tập đoàn quốc tế đầu tư và xây dựng các dự án tại Việt Nam.
Ông Johnathan Hanh Nguyen, ngoài việc được biết đến là chủ tịch và người sáng lập Tập đoàn Imex Pan Pacific (IPPG), còn là một người Việt Nam ở nước ngoài nổi tiếng với tình yêu và mong muốn đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam. Ngoài 10 tỷ USD mà các nhà đầu tư Mỹ cam kết bằng văn bản, còn có hơn 68 văn bản và thư trao đổi giữa IPPG và Quốc hội Mỹ cũng như các lãnh đạo của hai nước về việc thành lập một trung tâm tài chính quốc tế sẽ được đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh và một trung tâm tài chính khu vực sẽ được đặt tại Đà Nẵng.
Các nhà đầu tư là công dân Việt Nam nhưng cũng có quốc tịch nước ngoài có thể lựa chọn áp dụng các điều kiện tiếp cận thị trường và thủ tục đầu tư áp dụng cho nhà đầu tư trong nước hoặc nhà đầu tư nước ngoài, theo Nghị định 31/2021/ND-CP, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư. Bởi vì họ được miễn nhiều quy định và nghĩa vụ pháp lý ràng buộc khi đầu tư như một nhà đầu tư trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài đã đầu tư vào nhiều dự án trong nước mà không bị tính là FDI.
Việt Nam hiện có 6 hãng hàng không, nhưng không có hãng hàng không nào chuyên về vận chuyển hàng hóa. Điều này sẽ sớm thay đổi với sự ra mắt của IPP Air Cargo, được đầu tư bởi doanh nhân Jonathan Hanh Nguyen và các doanh nghiệp khác với 100% vốn Việt Nam.
Theo báo cáo gần đây của Bộ Giao thông Vận tải, IPP Air Cargo đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đầu tiên bởi Sở Kế hoạch và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh với vốn điều lệ 300 tỷ VND. Nếu IPP Air Cargo được cấp giấy phép bay vào tháng 11 năm nay, mạng lưới đường bay nội địa của nó sẽ bắt đầu tại các trung tâm sản xuất như Cần Thơ, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Tây Nguyên, Hải Phòng và Quảng Ninh. Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ phục vụ như một trung tâm chuyển tải và cung cấp kết nối đến các điểm đến quốc tế ở Đông Bắc Á, Đông Nam Á, Nam Á và châu Âu.
Bởi vì khoảng 30% kiều hối hiện tại được chuyển vào bất động sản, nhiều nhà phân tích đã lưu ý rằng nguồn vốn lớn này sẽ là một công cụ quan trọng trong việc phục hồi sức mua trên thị trường bất động sản. Chính sách hiện tại cho phép người Việt Nam ở nước ngoài sở hữu và mua nhà tại Việt Nam cũng đã kích thích dòng tiền vào bất động sản. Chưa kể rằng giá nhà ở Việt Nam vẫn thấp so với các nước phát triển. Khi chính sách của Ngân hàng Nhà nước đặt trọng tâm lớn hơn vào dòng vốn cho kinh doanh và sản xuất trong khi hạn chế tín dụng cho các lĩnh vực có nguy cơ cao như chứng khoán hoặc bất động sản, kiều hối vào bất động sản Việt Nam có khả năng tiếp tục tăng.
Nhiều nhà đầu tư người Việt Nam ở nước ngoài ưa chuộng các dự án ở những khu vực có kết nối giao thông tốt và có thể được quản lý và giám sát từ xa. Các sản phẩm đắt tiền, như biệt thự ven biển và biệt thự khu nghỉ dưỡng golf, vẫn tương đối rẻ ở Việt Nam so với các quốc gia nơi nhiều người Việt Nam ở nước ngoài cư trú.
Vào năm 2020, chính phủ đã sửa đổi các luật về đầu tư và doanh nghiệp, bên cạnh việc thông qua Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư, để thúc đẩy các mục tiêu của Nghị quyết này. Các sửa đổi khuyến khích đầu tư chất lượng cao, sử dụng và phát triển công nghệ tiên tiến, và các cơ chế bảo vệ môi trường. Vào ngày 2 tháng 6 năm 2022, Thủ tướng đã ban hành Quyết định số 667/QD-TTg về “Phê duyệt Chiến lược Hợp tác Đầu tư Nước ngoài giai đoạn 2021 – 2030”, đưa ra các mục tiêu và giải pháp nâng cao cho hợp tác đầu tư nước ngoài hiệu quả. Chiến lược kêu gọi chuyển dịch đầu tư nước ngoài sang các ngành công nghệ cao và yêu cầu các khoản đầu tư này phải bao gồm các điều khoản bảo vệ môi trường. Trong dài hạn, điều này có thể dẫn đến một xu hướng đầu tư từ các nhà đầu tư nước ngoài nói chung, và người Việt Nam ở nước ngoài nói riêng.
Kiều hối, cùng với đầu tư trực tiếp nước ngoài, sẽ tiếp tục trở thành những phần không thể thiếu trong sự phát triển kinh tế – xã hội của Việt Nam. Khi các điều kiện thuận lợi hơn được Chính phủ Việt Nam tạo ra trong tương lai, nhiều cơ hội sẽ xuất hiện cho người Việt Nam ở nước ngoài trở về, đầu tư và đóng góp vào sự phát triển của đất nước nói chung. Liên hệ Viettonkin để biết thêm thông tin và mẹo đầu tư.
