Thiết lập bối cảnh
Hãy bắt đầu bằng cách xem xét những phát triển gần đây trong thị trường bán dẫn của Việt Nam. Vào cuối năm 2023, Intel – một trong những nhà sản xuất bán dẫn hàng đầu thế giới – đã quyết định ngừng khoản đầu tư hàng tỷ đô la vào Việt Nam. Nhìn thoáng qua, điều này có vẻ là một bước lùi đáng kể cho ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam. Tuy nhiên, ngay sau đó, một sự kiện nổi bật khác đã diễn ra. Nvidia, một gã khổng lồ bán dẫn nổi tiếng toàn cầu, đã công bố hợp tác với FPT, một công ty dịch vụ Công nghệ Thông tin tại Việt Nam, để phát triển một hệ sinh thái chip AI. Vậy, điều gì thực sự đang diễn ra ở đây? Liệu thị trường bán dẫn của Việt Nam có đang mất đi sức hấp dẫn? Hay đây có thể là một động thái có tính toán để phù hợp với các xu hướng mới nổi trong bối cảnh bán dẫn của đất nước? Bài viết trên blog hôm nay sẽ cung cấp những cái nhìn mới mẻ về vấn đề thú vị này.
Bước lùi của Intel
Trong những năm gần đây, sự thống trị của Intel trong thị trường bán dẫn đã suy yếu. Từng nắm giữ 50-70% thị phần, Intel đã thấy vị thế của mình giảm dần bắt đầu từ Q1 2020 khi khoảng cách với AMD bắt đầu thu hẹp. Các chuyên gia hiện dự đoán AMD sẽ sớm vượt qua Intel và trở thành nhà lãnh đạo thị trường, vượt qua đối thủ lâu năm của mình.
Doanh thu của Intel đã giảm từ 79 tỷ đô la vào năm 2021 xuống còn 55 tỷ đô la vào tháng 6 năm 2024, do nhu cầu CPU yếu. Năm 2023, Intel đã trải qua sự sụt giảm doanh thu 31%, giảm xuống còn 18,9 tỷ đô la, điều này chủ yếu được cho là do những thách thức trong lĩnh vực sản xuất của mình. Sau khi nộp báo cáo tài chính cho Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC), cổ phiếu của Intel đã giảm 4,3%.
Vào năm 2024, Giám đốc điều hành của Intel, Pat Gelsinger, đã công bố khoản lỗ ròng quý 2 là 1,61 tỷ đô la, với những khoản lỗ tiếp theo được dự đoán. Intel cũng đã trì hoãn việc xây dựng hai nhà máy chip lớn ở Đức và Ba Lan, với lý do nhu cầu giảm – một bước lùi đáng kể cho cả công ty và các chính phủ tương ứng. Trong khi đó, châu Á tiếp tục thống trị như một trung tâm bán dẫn toàn cầu, chiếm hơn 80% công suất sản xuất. Đài Loan, Nhật Bản và Trung Quốc dẫn đầu khu vực, với Trung Quốc đóng góp một mình 27%.
Quyết định của Intel rút vốn đầu tư khỏi Việt Nam và chuyển hướng sang các quốc gia châu Âu đã đặt ra nhiều câu hỏi về hiệu quả của nó. Tuy nhiên, liệu đây có thực sự là lý do chính cho những thách thức hiện tại của Intel?
Các nguyên nhân thực sự là gì?
Intel đang phải đối mặt với những thách thức lớn do các xu hướng mới nổi trong thị trường bán dẫn toàn cầu, đặc biệt là sự phát triển nhanh chóng của công nghệ chip AI. Ngành công nghiệp chip AI, có giá trị 45,5 tỷ đô la vào năm 2021, dự kiến sẽ tăng trưởng mạnh mẽ, với thị trường được dự đoán sẽ đạt 311,58 tỷ đô la vào năm 2029, phản ánh tỷ lệ tăng trưởng hàng năm (CAGR) là 20,4%. Trong khi đó, đầu tư toàn cầu vào AI đang tăng vọt, với những đóng góp lớn từ Ấn Độ, Hàn Quốc, Trung Quốc và Ả Rập Saudi, tổng cộng lên tới 380 tỷ đô la. Cơn sốt này đang thúc đẩy sự phát triển của ngành bán dẫn, với các công ty như Nvidia và TSMC thể hiện hiệu suất mạnh mẽ.
Đây có thể là lý do chính dẫn đến sự suy giảm gần đây của Intel, bắt nguồn từ một sai lầm nghiêm trọng của ban lãnh đạo. Khoảng bảy năm trước, Intel đã có cơ hội mua cổ phần trong OpenAI. Tuy nhiên, Giám đốc điều hành lúc đó, Bob Swan, tin rằng AI sinh ra sẽ không xuất hiện trong các thị trường tiêu dùng và doanh nghiệp trong thời gian sớm và sẽ khó có khả năng tạo ra lợi nhuận. Do đó, Intel đã từ chối khoản đầu tư, và ngày nay, định giá thị trường của OpenAI được ước tính là 80 tỷ đô la.
Điều này đánh dấu một sai lầm chiến lược khác của Intel. Trong những năm 1990 và 2000, Intel đã thống trị thị trường chip bán dẫn. Tuy nhiên, quyết định của họ giữ lại công nghệ lithography DUV trong khi TSMC và Samsung Foundry chuyển sang EUV đã khiến Intel mất đi lợi thế cạnh tranh. Giờ đây, một lần nữa, họ đã bỏ lỡ một cơ hội lớn, nhường chỗ cho Nvidia, Google và Microsoft trong kỷ nguyên AI.
Việt Nam trong làn sóng mới và các đối tác hứa hẹn
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã củng cố vị thế của mình trong thị trường bán dẫn toàn cầu, đóng vai trò một vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng sản xuất bán dẫn toàn cầu. Việt Nam đã trở thành đối tác bán dẫn lớn thứ ba của Hoa Kỳ tại châu Á và chiếm hơn 10% tổng nhập khẩu chip của Hoa Kỳ trong bảy tháng liên tiếp. Giữa năm 2016 và 2021, thị trường bán dẫn của Việt Nam đã tăng trưởng 7,1%, đạt giá trị 18,2 tỷ đô la vào năm 2022. Quốc gia này có khoảng 40 đến 50 công ty trong lĩnh vực thiết kế chip, được hỗ trợ bởi hơn 5.000 kỹ sư thiết kế, định vị cho sự mở rộng ngành công nghiệp trong tương lai.
Việt Nam đã vượt qua mức trung bình toàn cầu trong Chỉ số Sẵn sàng AI của Chính phủ trong ba năm liên tiếp. Hiện tại, quốc gia này đứng thứ 5 trong số 10 quốc gia trong khu vực ASEAN và đã tăng ba bậc để đứng thứ 59 trong số 193 quốc gia, theo đánh giá của Oxford Insights.
Việt Nam cũng đã thu hút thành công các công ty điện tử lớn đầu tư vào đóng gói và nền tảng chip AI, chẳng hạn như Intel (1,5 tỷ đô la), Samsung (gần 2 tỷ đô la), Amkor (1,6 tỷ đô la) và Hana Micron (1 tỷ đô la). Những công ty này không chỉ nâng cao chất lượng lực lượng lao động trong sản xuất chip AI tại Việt Nam, mà còn góp phần vào sự phát triển của chuỗi cung ứng chip AI.
Gần đây, NVIDIA đã hợp tác với FPT, một tập đoàn công nghệ hàng đầu của Việt Nam và là một trong 50 công ty dịch vụ CNTT hàng đầu châu Á, để đầu tư lên tới 200 triệu đô la vào một Nhà máy Chip AI. Cơ sở này nhằm thúc đẩy nền kinh tế và tiến bộ cho ngành công nghiệp bán dẫn và chip AI của Việt Nam. Tại buổi lễ ký kết, Keith Strier, Phó Chủ tịch Sáng kiến AI Toàn cầu của NVIDIA, đã nhấn mạnh cam kết của họ trong việc hợp tác với các doanh nghiệp Việt Nam để thúc đẩy chuyển đổi số và thiết lập Việt Nam như một cường quốc trong phát triển chip AI.
Từ góc độ kinh doanh, sự hợp tác này đại diện cho một sự thu hút đầu tư thành công từ một tên tuổi nước ngoài lớn cho FPT, thể hiện uy tín của công ty trong mắt các đối tác. Trên quy mô lớn hơn, thỏa thuận này, cùng với các khoản đầu tư quốc tế khác, cho thấy tiềm năng và khả năng của các công ty Việt Nam cũng như chính phủ Việt Nam. Nó nhấn mạnh rằng Việt Nam đã thiết lập các định hướng chiến lược và chính sách hợp lý để tiếp nhận và thích ứng với các xu hướng mới của thời đại, bao gồm cả quyết định “từ chối” các khoản đầu tư từ Intel.
Cơ hội và thách thức cho nhà đầu tư
Việt Nam có nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng tích cực đến đầu tư nước ngoài, tạo ra một mức độ tin cậy đáng kể cho các công ty muốn thiết lập hoạt động tại quốc gia này.
Về chính sách: Chính phủ đã xác định các cơ hội và cam kết thực hiện các biện pháp hỗ trợ, trong khi nhiều tỉnh đang làm việc để cải thiện cơ sở hạ tầng của họ. Các nhà lãnh đạo đang tích cực làm việc để thu hút các công ty và nhà máy bán dẫn của Việt Nam, như được chứng minh bởi Nghị quyết số 136/2024/QH15 của Quốc hội, nêu rõ các sáng kiến cụ thể cho Đà Nẵng:
- Ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam là một trọng tâm chính, thu hút đầu tư cho các dự án liên quan đến công nghệ bán dẫn, mạch tích hợp, linh kiện điện tử, điện tử linh hoạt, pin công nghệ mới, vật liệu tiên tiến, ngành công nghiệp quốc phòng và sản phẩm công nghệ cao. Những sáng kiến này được hỗ trợ bởi các khoản đầu tư vốn ít nhất 4 nghìn tỷ VND (khoảng 170 triệu đô la).
- Chính phủ sẽ cung cấp các hợp đồng thuê đất cho các nhà đầu tư chiến lược trong ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam mà không yêu cầu quy trình đấu thầu và sẽ cung cấp miễn thuế thu nhập trong năm năm đối với lợi nhuận phát sinh từ các công ty khởi nghiệp đổi mới và các sáng kiến hỗ trợ địa phương liên quan đến sự phát triển của ngành bán dẫn Việt Nam.
Về phát triển lực lượng lao động công nghệ cao: Việt Nam đặt mục tiêu phát triển 50.000 chuyên gia bán dẫn vào năm 2030, một động thái chiến lược sẽ mang lại lợi ích lớn cho các công ty công nghệ cao như Intel. Tuy nhiên, mục tiêu này có thể không đạt được, vì một số ngành có thể yêu cầu một nguồn nhân lực lớn hơn so với dự kiến ban đầu.
Thị trường mở và chiến lược ngoại giao mạnh mẽ: Việt Nam có một thị trường mở và một cách tiếp cận ngoại giao hiệu quả, hợp tác với các quốc gia trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và các quốc gia bán dẫn hàng đầu. Vị trí địa lý gần gũi với Nhật Bản, Đài Loan và Trung Quốc là một lợi thế cho việc tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, điều này rất có lợi cho ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam. Việt Nam đã ký kết các hiệp định thương mại tự do với Nhật Bản (VJEPA) và Hàn Quốc (VKFTA), nâng cao sự hợp tác công nghệ trong lĩnh vực bán dẫn của Việt Nam. Hơn nữa, các công ty như Samsung và Intel đã thực hiện các khoản đầu tư đáng kể vào quốc gia này, củng cố vị thế của ngành công nghiệp bán dẫn của Việt Nam trên thị trường toàn cầu.
Thêm vào đó, thị trường bán dẫn của Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức mới, trong đó cạnh tranh là vấn đề quan trọng nhất. Mặc dù nhiều yếu tố vẫn tiếp tục tạo ra cơ hội cho ngành bán dẫn của Việt Nam, nhưng việc trở thành một trung tâm hàng đầu toàn cầu trong công nghệ bán dẫn đòi hỏi sự kiên nhẫn và các chiến lược dài hạn. Hơn nữa, chính phủ cần tăng cường nỗ lực để hoàn thiện các chính sách hỗ trợ đầu tư nước ngoài, nâng cao chất lượng lực lượng lao động và cải thiện toàn diện cơ sở hạ tầng để tạo ra điều kiện tối ưu cho sự phát triển nhanh chóng.
Kết luận
Tóm lại, có thể khẳng định rằng Việt Nam đã thực hiện những bước đi đúng đắn trong sự phát triển của mình trong thị trường công nghệ bán dẫn. Mặc dù những thách thức ban đầu đã xuất hiện, nhưng chúng đã thể hiện khả năng thích ứng của Việt Nam và khả năng điều hướng các xu hướng ngành, mở đường cho một sự gia nhập hứa hẹn vào làn sóng cơ hội mới này. Nói một cách khách quan, đây thực sự là một môi trường năng động và đầy hứa hẹn cho tương lai. Dữ liệu và xu hướng thị trường rõ ràng chỉ ra rằng chip bán dẫn của Việt Nam có tiềm năng trở thành một trong những trung tâm công nghệ bán dẫn hàng đầu thế giới.
